icon-rss-large

www.wyprawy-mostowe.pl | Login

RSS | Email

XV WYPRAWA MOSTOWA TURCJA 2009

Dodano :2012-03-28 09:18:32

XV WYPRAWA MOSTOWA "TURCJA 2009"

REJACJA Z WYPRAWY:

Kolejna, XV Wyprawa Mostowa dotar┼éa a┼╝ do Turcji, na kontynent azjatycki. Aby zrealizowa─ç obszerny program mostowy i turystyczny, obj─Ö┼éa ona, poza Polsk─ů, a┼╝ 11 krajów. By┼éy to w kolejno┼Ťci: S┼éowacja, W─Ögry, Serbia, Bu┼égaria, Turcja, Grecja, W┼éochy, S┼éowenia, Chorwacja, Austria i Czechy. Trasa liczy┼éa a┼╝ 6 700 km autokarem i 1000 km promem przez Adriatyk.
Wyprawa trwa┼éa od 4 - 19.07.2009 r. Wzi─Ö┼éo w niej udzia┼é 46 osób plus pilot Franciszek Brodzki i dwóch kierowców autokaru z Agencji Turystycznej "Animator” z Czechowic-Dziedzic, zabezpieczaj─ůcej Wypraw─Ö pod wzgl─Ödem organizacyjnym. W┼Ťród uczestników by┼éo 26 osób z Krakowa, 8 z Katowic, po 2 z Wroc┼éawia, Cz─Östochowy i Starachowic oraz po 1 z Cieszyna, ┼üodzi, Zakopanego, Szczecina, Warszawy i Kielc. 10 uczestników reprezentowa┼éo techniczne uczelnie wy┼╝sze, 10 mostowe firmy projektowe, 6 mostowe firmy wykonawcze, 2 administracj─Ö drogowo-mostow─ů; pozosta┼éych uczestników stanowili: 6 in┼╝ynierów budowlanych i innych bran┼╝, 5 studentów, 1 uczennica szko┼éy ┼Ťredniej, 3 lekarzy i 3 przedstawicieli nauk humanistycznych. W┼Ťród 46 uczestników, 11 osób uczestniczy┼éo w Wyprawie po raz pierwszy, ale a┼╝ 28 osób po raz trzeci lub wi─Öcej.

SŁOWACJA
Wczesnym rankiem 4 lipca 2009 r. wyruszyli┼Ťmy z Krakowa przez My┼Ťlenice, Chy┼╝ne, Orawský Podzamok, Dolný Kubin, ┼Żilin─Ö, Tren─Źin, Pieš┼ąany do Bratislavy. Jedziemy dolinami rzek Orawy (60 km d┼éugo┼Ťci) i Wagu (403 km) do Dunaju (2850 km). W Bratys┼éawie (450 tys. mieszka┼äców), w towarzystwie prof. Eugena Hladnego z Uniwersytetu Technicznego w Bratys┼éawie, zwiedzamy najnowszy most na Dunaju, most Apollo. Najpierw prezentacja mostu na prze┼║roczach i krótki film z jego budowy, nast─Öpnie zwiedzanie mostu.
Most Apollo jest stalowym mostem ┼éukowym z jazd─ů do┼éem o rozpi─Öto┼Ťci 231,0 m. ┼ü─ůczna d┼éugo┼Ť─ç mostu wraz z ┼éukowymi dojazdami wynosi 517,5 m. Most prowadzi 2 jezdnie po 2 pasy ruchu oraz obustronne chodniki dla pieszych. Ustrój no┼Ťny stanowi─ů dwa ┼éuki nachylone do siebie i powi─ůzane prostymi pr─Ötami o przekroju owalnym, za┼Ť w cz─Ö┼Ťci zwornikowej – w sposób ci─ůg┼éy. Do ┼éuków podwieszony jest pomost za po┼Ťrednictwem wieszaków o uk┼éadzie wachlarzowym. Poprzecznice wykszta┼écone krzywoliniowo, nadaj─ů pomostowi od spodu b. estetyczny wygl─ůd. Zasadnicz─ů, ┼éukow─ů cz─Ö┼Ť─ç ustroju no┼Ťnego wykonano na brzegu i obrócono na jednym z filarów o k─ůt 90o, osadzaj─ůc drugi koniec na filarze odleg┼éym 40 m od przeciwleg┼éego brzegu rzeki. Za wzorcowe rozwi─ůzania konstrukcyjne i technologiczne oraz swoiste pi─Ökno, most ten oddany do u┼╝ytku 5 wrze┼Ťnia 2005 r. otrzyma┼é w 2006 r. presti┼╝ow─ů nagrod─Ö OPAL AWARDS Ameryka┼äskiego Stowarzyszenia In┼╝ynierów Budownictwa.
Z mostu Apollo fotografujemy dalsze mosty Bratysławy przez Dunaj, a to:
Nový most (dawniej SNP), stalowy most podwieszony, 1-pylonowy o rozpi─Öto┼Ťci g┼éównego prz─Ös┼éa 303,0 m i d┼éugo┼Ťci 430,0 m, zbudowany w latach 1967-1972. Pylon w kszta┼écie ramy portalowej, pochylony w kierunku Petr┼żalki, zwie┼äczony jest na wysoko┼Ťci 84,0 m ponad wod─ů „lataj─ůcym spodkiem” – mieszcz─ůcym restauracj─Ö na 430 osób. Szeroko┼Ť─ç mostu 21,0 m; mie┼Ťci 2 jezdnie o szeroko┼Ťci po 8,5 m (3 pasy ruchu w ka┼╝d─ů stron─Ö) oraz obustronne chodniki.
Starý most (dawniej Cervenej Armady), 7-prz─Ös┼éowy most kratownicowy z jazd─ů do┼éem, kraty 1-prz─Ös┼éowe o rozpi─Öto┼Ťci prz─Öse┼é 32,2 + 2 x 75,0 + 91,5 + 75,0 + 91,5 + 75,0 + 75,0 + 75,2 + 32,2 m, d┼éugo┼Ť─ç mostu 460,0 m, szeroko┼Ť─ç 9,77 m. Kratownice dwukrzy┼╝ulcowe z dodatkowymi s┼éupkami i wieszakami. Most wybudowano w latach 1889-1890, w czasie II wojny ┼Ťwiatowej zniszczony, odbudowany po wojnie przez Armi─Ö Czerwon─ů. Most prowadzi jezdni─Ö dwupasmow─ů o szeroko┼Ťci 5,96 m, jedn─ů nitk─Ö torów kolejowych i jednostronny chodnik dla pieszych.
Pristavný most (dawniej Hrdinov Dukli), most autostradowo-kolejowy o konstrukcji stalowej, w ci─ůgu autostrady D1, z dwoma pomostami. Na górnym pomo┼Ťcie znajduj─ů si─Ö 2 jezdnie z 4 pasami ruchu ka┼╝da oraz obustronne chodniki dla pieszych o szeroko┼Ťci po 1,00 m. Po dolnym pomo┼Ťcie przebiega 2-torowa linia kolejowa oraz znajduj─ů si─Ö 2 k┼éadki do obs┼éugi urz─ůdze┼ä podwieszonych do mostu. Ustrój no┼Ťny stanowi kratownica ci─ůg┼éa 4-prz─Ös┼éowa, o rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 102,4 + 204,8 + 64,0 + 89,6 m, skratowanie typu W; most by┼é zrealizowany w latach 1977-1985 metod─ů wspornikow─ů. D┼éugo┼Ť─ç mostu 599,0 m (z estakad─ů 1080,0 m), szeroko┼Ť─ç pomostu górnego 29,40 m, dolnego 19,70 m.
Z Bratys┼éawy udajemy si─Ö na nocleg do Gab─Źikova nad Dunajem. Tym razem nie mamy czasu na zwiedzanie zapory w Gab─Źikovie, zrobili┼Ťmy to podczas X Wyprawy Mostowej. Za nami ju┼╝ 500 km. Zgodnie z programem obiado-kolacj─Ö traktujemy jako integracyjn─ů, przy d┼║wi─Ökach muzyki.

W─śGRY
Kolejny, drugi dzie┼ä Wyprawy zapowiada si─Ö bardzo pracowicie. Najpierw msza ┼Ťw. w kaplicy hotelu w Gab─Źikovie, nast─Öpnie przekroczenie granicy z W─Ögrami na mo┼Ťcie przez Dunaj w Vámosszabadi – Medvedov, niedaleko Gy┼Ĺr.
Most Vámosszabadi – Medvedov, jest stalowym mostem kratownicowym, wybudowanym w latach 1938-1942. W czasie II wojny ┼Ťwiatowej zniszczony, odbudowany dopiero w 1973 r. Przez niego w listopadzie 1938 r. przemaszerowa┼éy w─Ögierskie oddzia┼éy anektuj─ůce naddunajskie obszary S┼éowacji. Kratownica ci─ůg┼éa, 3-prz─Ös┼éowa, o rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 114,0 + 133,0 + 114,0 m. Skratowanie typu W z dodatkowymi s┼éupkami i wieszakami. Most prowadzi 2-pasow─ů jezdni─Ö o szeroko┼Ťci 6,00 m oraz ma obustronne chodniki o szeroko┼Ťci po 3,20 m. Szeroko┼Ť─ç mostu wynosi 12,40 m. Pomost sk┼éada si─Ö z poprzecznic i 4 pod┼éu┼╝nic stalowych tworz─ůcych ruszt, na którym wspiera si─Ö zespolona p┼éyta ┼╝elbetowa.
Z mostu tego kierujemy si─Ö przez Gy┼Ĺr i Tatabaný─Ö do Budapesztu (1,8 mln mieszka┼äców), który omijamy obwodnic─ů po┼éudniow─ů autostrady MO. Przeje┼╝d┼╝amy przez znane nam ju┼╝ z XIV Wyprawy Mostowej mosty na wysp─Ö Csepel:
Most Hárosi, zespolony most belkowy 9-prz─Ös┼éowy o max. rozpi─Öto┼Ťci 108,50 m, z jedno-komorow─ů skrzynk─ů stalow─ů o sta┼éej wysoko┼Ťci,
Most Saroksári, betonowy, belkowy 17-prz─Ös┼éowy o max. rozpi─Öto┼Ťci 74,00 m, wykonany w technologii betonowania nawisowego. Przekrój poprzeczny sk┼éada si─Ö z dwóch niezale┼╝nych skrzynek o zmiennej wysoko┼Ťci od 2,0 do 4,0 m, po┼é─ůczonych ze sob─ů pasmem p┼éyty pomostowej w pasie rozdzia┼éu o szeroko┼Ťci 1,3 m.
Z Budapesztu kierujemy si─Ö na wschód do miasta Szolnok nad Cis─ů (80 tys. mieszka┼äców). Cisa – najd┼éu┼╝szy dop┼éyw Dunaju – jest jedn─ů z wi─Ökszych rzek europejskich (977 km), a re┼╝im rzeczny obu rzek jest niemal taki sam. Zmierzamy do mostu Szent István nad Cis─ů w Szolnok.
Most nad Cis─ů w Szolnok, zbudowany cz─Ö┼Ťciowo w technologii betonowania nawisowego w 1992 r., sk┼éada si─Ö z 15 prz─Öse┼é o max. rozpi─Öto┼Ťci 120,0 m. Przekrój poprzeczny stanowi betonowa skrzynka o zmiennej wysoko┼Ťci konstrukcyjnej. Niestety most znajduje si─Ö przed miastem, w terenie ca┼ékowicie zalesionym, bez mo┼╝liwo┼Ťci zatrzymania si─Ö autokaru i zrobienia zdj─Ö─ç.
Po przekroczeniu Cisy kierujemy się z jej biegiem na południe, by odszukać dalsze mosty na tej rzece; udaje się nam to w Tiszaug, gdzie mamy tuż koło siebie 2 mosty przez Cisę:
Most drogowy przez Cis─Ö w Tiszaug, powsta┼é w bezpo┼Ťrednim s─ůsiedztwie starego mostu drogowo-kolejowego na dostawionych w tym celu filarach ┼Ťcianowych. Jest to stalowy, belkowy most 4-prz─Ös┼éowy o rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 52,3 + 2 x 103,0 + 52,3 m. Ca┼ékowita d┼éugo┼Ť─ç mostu wynosi 311,6 m. Ustrój no┼Ťny w przekroju poprzecznym stanowi─ů 2 blachownice o zmiennej wysoko┼Ťci konstrukcyjnej od 2,77 do 5,77 m oraz z pomostem ortotropowym. Most ma szeroko┼Ť─ç 12,0 m i mie┼Ťci 2 pasy ruchu samochodowego plus jednostronny chodnik dla pieszych.
Stary most drogowo-kolejowy, jest stalowym mostem 4-prz─Ös┼éowym o d┼éugo┼Ťci 306,32 m i rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 51,40 + 2 x 101,76 + 51,40 m, z┼éo┼╝onym z 1-prz─Ös┼éowych kratownic o ┼éukowym pasie górnym, wy┼╝szych w prz─Ös┼éach o rozpi─Öto┼Ťci 101,76 m i ni┼╝szych w prz─Ös┼éach o rozpi─Öto┼Ťci 51,40 m. Most ma szeroko┼Ť─ç 7,20 m i prowadzi pojedynczy tor kolejowy. Kratownice systemu W z dodatkowymi s┼éupkami i wieszakami.
Przez Kecskemet udajemy si─Ö do Szeged (180 tys. mieszka┼äców), pi─Öknego miasta nad Cis─ů, odbudowanego po katastrofalnej powodzi w 1879 r. Uniwersytet, o┼Ťrodek ┼╝ycia kulturalnego (s┼éynne festiwale operowe), ko┼Ťció┼é wotywny ze wspania┼éymi organami. W mie┼Ťcie zwiedzamy 2 mosty na Cisie:
Stary most ┼éukowy z jazd─ů do┼éem (Belvárosi híd), zbudowany w 1948 r. na miejscu konstrukcji z 1883 r. zaprojektowanej w biurze konstrukcyjnym G. Eiffla. Most stalowy w systemie ┼éuku Langera. Sztywny pomost z┼éo┼╝ony z 2 blachownic o sta┼éej wysoko┼Ťci, rusztu z poprzecznic i pod┼éu┼╝nic, z jezdni─ů umieszczon─ů po┼Ťrednio mi─Ödzy blachownicami. Interesuj─ůce st─Ö┼╝enie górne ┼éuków oraz podwieszenie pomostu na wieszakach o przekroju kwadratowym. Most mie┼Ťci 2 pasy ruchu samochodowego plus obustronne chodniki.
Stalowy most belkowy (Bertalan híd), zbudowany w 1979 r. Most 3-prz─Ös┼éowy o d┼éugo┼Ťci 374,0 m, ustrój no┼Ťny stanowi─ů 2 blachownice o zmiennej wysoko┼Ťci konstrukcyjnej na filarach betonowych, posadowionych na g┼é─Öboko┼Ťci 40 m poni┼╝ej dna rzeki.

SERBIA
Granic─Ö z Serbi─ů przekraczamy w miejscowo┼Ťci Horgosz i kierujemy si─Ö na po┼éudnie, wzd┼éu┼╝ Cisy, do Nowego Sadu (250 tys. mieszka┼äców) nad Dunajem. Miasto znamy ju┼╝ z XIV Wyprawy Mostowej – stolica Wojwodiny, uwa┼╝ane za najbardziej europejskie miasto w Europie Wschodniej. Z braku czasu przeje┼╝d┼╝amy tylko przez:
Most Wolno┼Ťci, stalowy most podwieszony 2-pylonowy o rozpi─Öto┼Ťci g┼éównego prz─Ös┼éa 351,0 m. Szeroko┼Ť─ç mostu 27,6 m, mie┼Ťci 6 pasów ruchu samochodowego i 2 chodniki dla pieszych. Pylony dr─ů┼╝kowe o wysoko┼Ťci 60,0 m, pomost skrzynkowy o sta┼éej wysoko┼Ťci 3,80 m z p┼éyt─ů ortotropow─ů jezdni, olinowanie rzadkie. Zbudowany w latach 1976-1981, zniszczony w 1999 r., oddany do u┼╝ytku po trwaj─ůcej 2 lata odbudowie 8 pa┼║dziernika 2005 r.
Z Nowego Sadu udajemy si─Ö przez Belgrad do Niszu. W Belgradzie, stolicy Serbii (1,4 mln mieszka┼äców) jeste┼Ťmy ju┼╝ pó┼║nym wieczorem. Przeje┼╝d┼╝amy przez znany nam ju┼╝ z XIV Wyprawy Mostowej:
Most Gazela na Sawie (940 km), stalowy most 3-prz─Ös┼éowy o konstrukcji rozporowej, jest kombinacj─ů mostu belkowego i ┼éukowego. Statycznie jest to rama koz┼éowa o d┼éugo┼Ťci 332,0 m, której rygiel stalowy podparty jest uko┼Ťnymi zastrza┼éami, nachylonymi do poziomu pod k─ůtem 29o. Ustrój no┼Ťny sk┼éada si─Ö z 2 prostok─ůtnych skrzynek stalowych o sta┼éej wysoko┼Ťci w prz─Ös┼éach skrajnych i zmiennej – w prz─Ö┼Ťle ┼Ťrodkowym (o max. rozpi─Öto┼Ťci 249,92 m). Most ma szeroko┼Ť─ç 27,50 m, zawiera 6 pasów ruchu samochodowego oraz 2 chodniki dla pieszych o szeroko┼Ťci po 3,00 m.
Z mostu Gazela ogl─ůdamy pozosta┼ée mosty Belgradu na Sawie: po prawej stary i nowy most kolejowy, po lewej: stary Sawski most drogowo-tramwajowy i most Brankov.
Pó┼║n─ů noc─ů, po 950 km jazdy docieramy na nocleg do Niszu (250 tys. mieszka┼äców), g┼éównego o┼Ťrodka gospodarczego po┼éudniowej Serbii. W mie┼Ťcie jest uniwersytet, muzeum, twierdza bizantyjska. Tu urodzi┼é si─Ö cesarz Konstantyn Wielki.
Rano 6 lipca wyruszamy na 750-kilometrow─ů tras─Ö do Stambu┼éu. Najpierw jedziemy pi─Öknym prze┼éomem rzeki Niszawy, przez Pirot – centrum wyrobu s┼éynnych kilimów pirockich, do granicy z Bu┼égari─ů w Dimitrovgradzie.

BUŁGARIA
Przez Bu┼égari─Ö jedziemy praktycznie bez zatrzymania. Sofi─Ö, stolic─Ö Bu┼égarii (1,2 mln mieszka┼äców) obje┼╝d┼╝amy obwodnic─ů od po┼éudnia, u stóp masywu Witoszy (2290 m npm). Podobnie obwodnic─ů mijamy P┼éowdiw, drugie co do wielko┼Ťci miasto Bu┼égarii (380 tys. mieszka┼äców) po┼éo┼╝one na 6 wzgórzach Niziny Trackiej, po obu stronach rzeki Maricy (525 km). Z charakterystycznych wiaduktów autostradowych zwracaj─ů nasz─ů uwag─Ö:
wiadukty betonowe, ramowe, na wysokich podporach tarczowych.

TURCJA
Pó┼║nym popo┼éudniem docieramy do granicy tureckiej w miejscowo┼Ťci Kapitan Andreewo nad Maric─ů, która st─ůd zmienia kierunek na po┼éudniowy i wpada do Morza Egejskiego. St─ůd ju┼╝ blisko (18 km) do Edirne (dawnego Adrianopola), gdzie zwiedzamy wybitne dzie┼éo architekta Sinana – meczet su┼étana Selima. Edirne, zdobyte przez wojska su┼étana Murada I w 1362 r. sta┼éo si─Ö stolic─ů pa┼ästwa osma┼äskiego a┼╝ do czasu zdobycia Konstantynopola przez su┼étana Mehmeda II w 1453 r. W latach 1413-1458, gdy by┼éo stolic─ů Imperium, wznosi┼éo si─Ö tu ok. 300 meczetów. Do centrum Edirne wje┼╝d┼╝amy przez:
Yalnigoz Köprüsü, kilkuprz─Ös┼éowy most kamienny na rzece Tund┼╝y, zbudowany przez Sinana z fundacji Selima II (XVI w.). Zwiedzamy tu przede wszystkim:
Selimye Camii (Meczet Selima) jest uwa┼╝any za najwy┼╝sze osi─ůgni─Öcie architektury osma┼äskiej i najwybitniejsze dzie┼éo Sinana – geniusza architektury. Powsta┼é w latach 1569-1574 dla su┼étana Selima II (1566-1574) na wzgórzu, ponad miastem, na planie czworoboku, wed┼éug wzoru bizanty┼äskiej ┼Ťwi─ůtyni Hagia Sophia w Konstantynopolu. Meczet zdobi─ů kopu┼éa o ┼Ťrednicy 31,5 m i wysoko┼Ťci 43,5 m nad posadzk─ů oraz 4 strzeliste minarety (3 balkonowe) o wysoko┼Ťci 81 m. Wewn─ůtrz 8 pot─Ö┼╝nych kolumn, bogate dekoracje z kolorowego marmuru i glazurowanych p┼éyt fajansowych.
Pó┼║n─ů noc─ů docieramy do Stambu┼éu (turecki Istambu┼é, w latach 330-1458 Konstantynopol, oficjalnie Nowy Rzym). Stambu┼é jest jednym z najpi─Ökniejszych miast ┼Ťwiata. Liczy 14 mln mieszka┼äców, z czego 65 % to ludzie m┼éodzi, do 25 lat. Po┼éo┼╝ony jest wspaniale na wzgórzach, nad cie┼Ťnin─ů Bosfor i pó┼énocno-wschodnim brzegu Morza Marmara oraz nad odga┼é─Özieniem cie┼Ťniny bosfora┼äskiej – zatok─ů Z┼éotego Rogu. W latach 326÷1453 by┼é stolic─ů cesarstwa bizantyjskiego, w latach 1458-1923 by┼é stolic─ů imperium osma┼äskiego – pa┼ästwa Turków osma┼äskich. Tu 26 listopada 1855 r. zmar┼é Adam Mickiewicz.
Miasto ma przebogat─ů histori─Ö, zapocz─ůtkowan─ů w VI w. p.n.e. przez Byzasa, s┼éawnego ┼╝eglarza z doryckiej Megary. Stambu┼é sk┼éada si─Ö z trzech wielkich cz┼éonów: Stambu┼éu w┼éa┼Ťciwego (tzw. Starego Stambu┼éu) obejmuj─ůcego najstarsz─ů cz─Ö┼Ť─ç miasta (któr─ů b─Ödziemy zwiedza─ç), Beyo─člu (tzw. Nowego Miasta) ograniczonego zatok─ů Z┼éotego Rogu i cie┼Ťniny Bosfor oraz Üsküdaru (dawne Skutari) z Kadikoy (staro┼╝ytnego Chalcedonu) – azjatyckich przedmie┼Ť─ç Stambu┼éu, po drugiej stronie Bosforu. W 1978 r. Stambu┼é liczy┼é tylko 2 mln 250 tys. mieszka┼äców oraz oko┼éo 200 du┼╝ych meczetów i oko┼éo 600 mniejszych, posiadaj─ůcych warto┼Ť─ç zabytkow─ů. Dzisiaj ta liczba jest znacznie wi─Öksza.
Decyzj─ů Mustafa Kamal Paszy, pierwszego prezydenta Republiki Tureckiej, rang─Ö stolicy Turcji przyznano w 1923 r. anatolijskiej Ankarze. Stambu┼é pozosta┼é jednak nadal wa┼╝nym o┼Ťrodkiem kultury, nauki, przemys┼éu, handlu i najwi─Ökszym portem Republiki Tureckiej. W Stambule sp─Ödzamy 2 dni, maj─ůc bogaty program turystyczny i mostowy. W kolejno┼Ťci zwiedzamy:
Bayezit Camii, z zachodniej strony wielkiego bazaru Kapali Çarsi – najstarszy z wielkich meczetów Stambu┼éu, wzniesiony w latach 1501-1506 przez Kamalettina dla su┼étana Bajezida II. Wida─ç tu wyra┼║n─ů inspiracj─Ö architektur─ů Hagia Sophia (zw┼éaszcza kopu┼éami), by┼é pierwsz─ů z klasycznych osma┼äskich budowli, ma 2 minarety. Zwraca uwag─Ö przej┼Ťcie kolumnowe w dziedzi┼äcu (m.in. kolumny ze staro┼╝ytnych ┼Ťwi─ůty┼ä), wewn─ůtrz meczetu znajduje si─Ö trybuna su┼éta┼äska, mimber, wyk┼éadziny fajansowe. W ogrodzie – grobowce su┼étanów. Naprzeciwko meczetu w pi─Öknym parku ma sw─ů siedzib─Ö Uniwersytet Stambu┼éski, za┼éo┼╝ony w 1900 r. W samym sercu parku roznosi si─Ö iglica Bayezit Kulesi (Wie┼╝a Bajezida), wzniesiona w 1828 r. jako wie┼╝a stra┼╝nicza, przeciwpo┼╝arowa. Jest znakomitym punktem widokowym, pozwalaj─ůcym ogarn─ů─ç wzrokiem ca┼é─ů metropoli─Ö.
Hipodrom (At Meydani) za┼éo┼╝ony w 203 r. przez cesarza rzymskiego Septymiusza Sewera, rozbudowany przez cesarza Konstantyna w 324 r. A┼╝ do 1204 r. (zdobycie Konstantynopola przez Krzy┼╝owców) odbywa┼éy si─Ö tutaj zawody i wy┼Ťcigi rydwanów, by┼éa tu trybuna cesarska i widownia z 30 rz─Ödami licz─ůca ponad 100 tys. miejsc. Hipodrom zdobi┼éy s┼éynne "rumaki Lizypa” – dzi┼Ť na frontonie bazyliki ┼Ťw. Marka w Wenecji. Obecnie na terenie hipodromu wznosz─ů si─Ö 3 kolumny: obelisk (wysoko┼Ťci 20 m) ustawiony na cze┼Ť─ç cesarza Teodozjusza - dawna Kolumna Totmesa III, przywieziona z Karnaku w Egipcie; Kolumna W─Ö┼╝owa (Yilanii Sütun) - pochodz─ůca ze staro┼╝ytnych Delf, ze ┼Ťwi─ůtyni Apollina (479 r. p.n.e.); ┼Érme Sütun, pozosta┼éo┼Ťci obelisku Konstantyna VII z X w. Krzy┼╝owcy, po zdobyciu Stambu┼éu w 1204 r. zabrali p┼éyty z br─ůzu, którymi obelisk by┼é obudowany.
Sultan Ahmet Camii (tzw. B┼é─Ökitny Meczet), po┼éo┼╝ony naprzeciw Hagia Sophia, wzniesiony w latach 1609-1616 wed┼éug projektu Mehmeda Agi z fundacji su┼étana Ahmeda I. Architekt ów, ucze┼ä wielkiego Sinana, stara┼é si─Ö udowodni─ç, ┼╝e przerós┼é swego mistrza, ale te┼╝ pragn─ů┼é mie─ç swój udzia┼é w umacnianiu pot─Ögi islamu. Meczet zbudowany na planie kwadratu z kopu┼é─ů o ┼Ťrednicy 27,5 m i wysoko┼Ťci 43,0 m, z 4-ma pó┼ékopu┼éami, posiada ogromne kolumny – filary, 260 okien w tym cz─Ö┼Ť─ç ozdobion─ů witra┼╝ami. Na kopule i ┼Ťcianach – ozdobne malowid┼éa o wzorach geometrycznych i ro┼Ťlinnych oraz pi─Ökne wyk┼éadziny fajansowe o niebieskiej i turkusowej barwie, które da┼éy nazw─Ö „B┼é─Ökitny Meczet”. Przed meczetem – dziedziniec otoczony arkadami z 26 granitowych kolumn podtrzymuj─ůcych 30 ma┼éych kopu┼é. Meczet ten jest unikalnym w ┼Ťwiecie islamu, symbolizuj─ůcym wielko┼Ť─ç ich religii; jako jedyny w Stambule ma 6 strzelistych minaretów (4 – o trzech balkonach), tyle samo, co by┼éo w wielkim meczecie w Mekce. Dla za┼╝egnania konfliktu su┼étan Ahmed I ufundowa┼é dodatkowy 7-my minaret w wielkim meczecie w Mekce.
Hagia Sophia (Aya Sofya) – ko┼Ťció┼é ┼Üwi─Ötej M─ůdro┼Ťci Bo┼╝ej – najwa┼╝niejsza bizanty┼äska budowla Stambu┼éu, najwspanialszy zabytek w mie┼Ťcie i jeden z cudów architektonicznych ┼Ťwiata. Zbudowana zosta┼éa w latach 532-537 na polecenie cesarza Justyniana przez znakomitych budowniczych Izydora z Miletu i Anthemiosa z Tralles, jako monumentalny obiekt o niespotykanej dotychczas formie i dekoracji wn─Ötrza, zespalaj─ůcej w harmonijn─ů ca┼éo┼Ť─ç pi─Ökno architektury zachodniej i wschodniej. Obiekt zbudowano na planie kwadratu (72,0 x 72,0 m) z olbrzymi─ů kopu┼é─ů o ┼Ťrednicy podstawy 31,0 m i wysoko┼Ťci 55,6 m. Liczne pi─Ötrowe arkady, balustrady, nisze i okna (m.in. wieniec okien na podstawie kopu┼éy) nadaj─ů bazylice lekko┼Ť─ç. W┼Ťród pot─Ö┼╝nych kolumn – filarów wykonanych z pojedynczych bloków marmuru, ozdobionych rze┼║bionymi kapitelami, niektóre pochodz─ů ze staro┼╝ytnych ┼Ťwi─ůty┼ä Efezu i Baalbeku. Wszystkie sklepienia pokryte s─ů cennymi mozaikami bizantyjskimi o z┼éotym tle, ┼Ťciany wy┼éo┼╝one kolorowymi p┼éytami z marmuru. Mozaiki te zachowa┼éy si─Ö niemal cudem, dlatego ┼╝e Turcy zamieniaj─ůc bazylik─Ö na meczet (w 1453 r. – dobudowali 4 minarety, mimber i lo┼╝─Ö su┼éta┼äsk─ů), pokryli je warstw─ů tynku. Niestety wi─Ökszo┼Ť─ç z nich jest wyblak┼éa i niedo┼Ťwietlona, a ┼Ťwi─ůtyni, zamienionej w 1934 r. przez Atatürka na muzeum, brakuje funduszy na remont, co powoduje wyra┼║ne niszczenie zabytku. Rozwi─ůzania konstrukcyjne i przestrzenne, zastosowane po raz pierwszy w budowie bazyliki, wywar┼éy wielki wp┼éyw na pó┼║niejszy rozwój architektury sakralnej w czasach osma┼äskich (m.in. meczety Sinana, Kemalettina, Mehmeda Agi).
Yerebatan Sarayi (bizantyjska "Cisterna Basilica”) zwana Zatopionym Pa┼éacem lub Zatopion─ů Cystern─ů – podziemna cysterna z VI wieku, której budowa rozpocz─Öta w czasach cesarza Konstantyna zosta┼éa uko┼äczona w 532 r. za cesarza Justyniana. Cysterna o pojemno┼Ťci 80 tys. m3 s┼éu┼╝y┼éa jako zbiornik wody dla cz─Ö┼Ťci miasta podczas przed┼éu┼╝aj─ůcych si─Ö obl─Ö┼╝e┼ä, g┼éównie dla kompleksu pa┼éacowego tak w czasach cesarskich jak i su┼éta┼äskich. W pomieszczeniach (140 x 70 m) cenne korynckie kolumny ustawione w 12 rz─Ödach po 28 (┼é─ůcznie 336 kolumn). Aktualnie jest to obiekt muzealny, nad metrow─ů warstw─ů wody przerzucono mostki i dano spektakularne o┼Ťwietlenie; wn─Ötrze to wykorzystywane jest jako scenografia filmowa i sala koncertowa. Wra┼╝enie dla zwiedzaj─ůcych jest niezwyk┼ée, w wodzie p┼éywaj─ů ryby, a na bazach niektórych kolumn wida─ç wyrze┼║bione g┼éowy Meduzy.
Stalowa k┼éadka dla pieszych nad Eminönü Caddesi, w pobli┼╝u mostu Galata. K┼éadka 2-prz─Ös┼éowa o konstrukcji belkowej z I-teowników walcowanych, stanowi dobry punkt widokowy na zatok─Ö Z┼éotego Rogu, na most Galata oraz na Beyo─člu (Nowy Stambu┼é) po drugiej stronie Z┼éotego Rogu;
Yeni Camii (Nowy Meczet – meczet kobiet), naprzeciwko mostu Galata (2 minarety), zbudowany przez Davuta Ag─Ö w 1597 r., a nast─Öpnie rozbudowany w II po┼éowie XVII w. W meczecie wyj─ůtkowo pi─Ökne s─ů: mihrab i mimber oraz malowid┼éa ┼Ťcienne w kolorze b┼é─Ökitnym i zielonym, przedstawiaj─ůce motywy ro┼Ťlinne i geometryczne. Obok meczetu – grób Turhan, matki su┼étana Mehmeda IV.
Misir Çarsi (Egipski Bazar Przypraw) z 1660 r., utworzony na miejscu dawnego bazaru kupców genue┼äskich i weneckich, którzy sprzedawali tu m.in. wyroby pochodz─ůce z Egiptu, a tak┼╝e przyprawy korzenne. Bazar jest kryty, dzi┼Ť mieszcz─ů si─Ö tam du┼╝e sklepy handlowe (korzenne, drogerie, ceramika, tkaniny itp.). Nie jest t┼éoczno, zaopatrujemy si─Ö w s┼éodkie specja┼éy i przyprawy korzenne.
Kapali Çarsi (Wielki Bazar), wielki kryty bazar, najwi─Ökszy w Turcji. Pochodzi z epoki osma┼äskiej, prowadzi do niego 18 bram. Wewn─ůtrz, w ponad 100 uliczkach i przej┼Ťciach znajduje si─Ö kilka tysi─Öcy kramów i setki ró┼╝norodnych sklepów. W obr─Öbie bazaru – 5 ma┼éych meczetów.
Po oficjalnym programie tego dnia, wieczorem realizujemy program indywidualny. Ja zwiedzam dodatkowo:
Bozdo─čan Kemeri (akwedukt Walensa). Jest to fragment (d┼éugo┼Ťci 800 m) bizantyjskiego, dwupi─Ötrowego akweduktu, którego budowa rozpocz─Öta za cesarza Konstantyna Wielkiego zosta┼éa uko┼äczona w 378 r. za panowania cesarza Walensa. Akwedukt przetrwa┼é do czasów osma┼äskich.
Sehzade Camii, okaza┼éy meczet z 1 minaretem, wieczorem pi─Öknie pod┼Ťwietlony.
Pomnik konny Mehmeda II (Fatih – zwyci─Özcy), który 29 maja 1453 r. na czele wojsk osma┼äskich, zdoby┼é Konstantynopol. W obronie miasta, przy murach fortecznych, zgin─ů┼é ostatni cesarz Bizancjum: Konstantyn XI Paleolog.
Süleymaniye Camii (meczet Sulejmana), dominuj─ůcy nad Starym Stambu┼éem gigantyczny meczet (z 4 minaretami) wzniesiony w latach 1550-1557 przez znakomitego architekta tureckiego Sinana z fundacji su┼étana Sulejmana Wspania┼éego, jako symbol wielko┼Ťci imperium. Meczet mo┼╝na aktualnie ogl─ůda─ç tylko od zewn─ůtrz, gdy┼╝ jest w remoncie. Jest to drugi co do wielko┼Ťci meczet w mie┼Ťcie i jeden z najwspanialszych na ┼Ťwiecie. Powsta┼é na planie kwadratu o wymiarach 58,0 x 58,0 m i mo┼╝e pomie┼Ťci─ç ok. 27 tys. osób. Centralna kopu┼éa ma ┼Ťrednic─Ö 27,0 m i wysoko┼Ť─ç 47,0 m. ┼Üciany meczetu s─ů wy┼éo┼╝one kolorowym marmurem, równie┼╝ marmurowe s─ů mihrab i mimber. Na uwag─Ö zas┼éuguj─ů barwne witra┼╝e, rozleg┼éy dziedziniec arkadowy (28 ma┼éych kopu┼é na staro┼╝ytnych kolumnach ze stambulskiego hipodromu). Obok meczetu – mauzoleum su┼étanów, m.in. grobowiec Sulejmana (zm. 1566 r.), jego ┼╝ony Roksolany - S┼éowianki, branki z Podola (zm. 1558 r.) i grobowiec architekta Sinana (zm. 1588 r.).
Kolejny, pi─ůty dzie┼ä Wyprawy, rozpoczynamy od zwiedzenia Pa┼éacu Topkapi.
Topkapi Sarayi Pa┼éac Topkapi wznosi si─Ö na wzgórzu, za ┼Ťwi─ůtyni─ů Hagia Sophia. Jest to rozleg┼éy kompleks pa┼éacowy, zlokalizowany w miejscu staro┼╝ytnego akropolu, cypla stambulskiego u zbiegu zatoki Z┼éotego Rogu z cie┼Ťnin─ů Bosfor. Pa┼éac jest dawn─ů, reprezentacyjn─ů siedzib─ů su┼étanów tureckich (do 1839 r.), wzniesion─ů oko┼éo 1462 r. i rozbudowywan─ů do XIX w. Na zespó┼é ten sk┼éadaj─ů si─Ö 4 dziedzi┼äce o ró┼╝norodnej zabudowie, pa┼éac i pawilony pa┼éacowe, budynki administracyjne i gospodarcze, harem, budynki stra┼╝y dworskiej itd. tworz─ůce Muzeum Topkapi oraz 4 muzea nale┼╝─ůce do zespo┼éu pa┼éacowego w parku (Gülhane Park). Przed bram─ů wej┼Ťciow─ů Bab i Humayun (Cesarskie Wrota) znajduje si─Ö III Sultan Ahmet Ce┼čmesi, czworok─ůtna studnia z 1728 r. ozdobiona pi─Öknymi p┼éytami fajansowymi i ornamentami, uwa┼╝ana za jedn─ů z najpi─Ökniejszych studni – fontann Stambu┼éu z czasów osma┼äskich. Po przekroczeniu tej bramy mamy po lewej Sent Iren Müzesi (ko┼Ťció┼é ┼Üw. Ireny), najstarsza ┼Ťwi─ůtynia bizantyjska w Stambule, wzniesiona w VI wieku z fundacji cesarza Justyniana. Dalej mijamy po lewej Muzeum Archeologiczne i Muzeum Staro┼╝ytnego Wschodu oraz po prawej Çinili Kö┼čk – pi─Ökny pawilon pa┼éacowy su┼étana Mehmeda II. Na drugi dziedziniec wchodzi si─Ö przez Orta Kapu – Bram─Ö ┼Ürodkow─ů. Jest to brama prowadz─ůca do w┼éa┼Ťciwego zespo┼éu muzealnego Topkapi, s┼éynnego w ┼Ťwiecie z ogromnych i bogatych zbiorów b─Öd─ůcych wyposa┼╝eniem siedziby su┼étanów osma┼äskich, a tak┼╝e wysokich urz─Ödników dworu. Nie sposób opisa─ç przebogatych wra┼╝e┼ä w krótkiej kronice Wyprawy. Na mnie najwi─Öksze wra┼╝enie zrobi┼éy zbiory zawarte w Skarbcu oraz Pawilonie ┼Üwi─Ötych Relikwii. W skarbcu znajduj─ů si─Ö m.in. 4 trony ze z┼éota, w tym jeden o masie 250 kg wysadzony oko┼éo tysi─ůcem szmaragdów, inny ozdobiony szmaragdami, rubinami per┼éami i ogromnym 60-karatowym diamentem, wszystkie misternie cezylowane, oraz z┼éota ko┼éyska, bro┼ä i szkatu┼éy wysadzane diamentami i innymi kamieniami szlachetnymi, szczeroz┼éote ci─Ö┼╝kie lichtarze itp. W Pawilonie ┼Üwi─Ötych Relikwii mamy miecz króla Dawida, lask─Ö Moj┼╝esza, czaszk─Ö i r─Ök─Ö ┼Ťw. Jana Chrzciciela, miecze Mahometa i jego wojowników, szat─Ö Mahometa, w┼éosy z brody Mahometa.
Po tej wspania┼éej uczcie duchowej rozpocz─Öli┼Ťmy realizacj─Ö programu mostowego w Stambule. Na pierwszy plan posz┼éy dwa pot─Ö┼╝ne mosty wisz─ůce przez cie┼Ťnin─Ö Bosfora┼äsk─ů. W tym celu wynaj─Öli┼Ťmy na potrzeby Wyprawy ma┼éy stateczek, którym z przystani przy mo┼Ťcie Galata, przep┼éyn─Öli┼Ťmy pod tymi dwoma mostami tam i z powrotem. Mosty te to:
Bo─čaz Köprüsü (I Most Bosforski), zbudowany w latach 1970-1973, spina brzeg europejski w Ortaköy z azjatyckim w Beylerbeyi. Most ma d┼éugo┼Ť─ç 1510 m i rozpi─Öto┼Ť─ç g┼éównego prz─Ös┼éa 1074 m. W roku 1973 by┼é on 4-tym co do rozpi─Öto┼Ťci mostem wisz─ůcym ┼Ťwiata, obecnie (2009 r.) zajmuje 16-t─ů pozycj─Ö na li┼Ťcie rankingowej. Szeroko┼Ť─ç mostu wynosi 39,0 m, mie┼Ťci on 6 pasów ruchu samochodowego plus 2 pasy awaryjne oraz 1 chodnik dla pieszych. Jest to grawitacyjnie kotwiony stalowy most wisz─ůcy z pylonami w kszta┼écie pi─Ötrowych ram portalowych, wznosz─ůcymi si─Ö 105,0 m ponad poziom pomostu. Pionowa skrajnia ┼╝eglugowa wynosi 64,0 m. Pomost w formie niskiej skrzynki stalowej o kszta┼écie aerodynamicznym podwieszony jest do lin no┼Ťnych za pomoc─ů wieszaków przebiegaj─ůcych zygzakowato. Projektantami mostu byli Anglicy: Sir Gilbert Roberts i William Brown. Most by┼é oddany do u┼╝ytkowania na 50-lecie powstania Republiki Tureckiej. Ma on b. wa┼╝ne znaczenie transportowe dla komunikacji mi─Ödzy Europ─ů i Azj─ů, codziennie przeje┼╝d┼╝a przez niego 180 tys. pojazdów w obu kierunkach, z czego 85 % samochodów osobowych. W grudniu 1997 r. przejecha┼éo przez niego ju┼╝ miliard pojazdów. Aktualnie nie dopuszcza si─Ö przez most ruchu pieszego ani ci─Ö┼╝kich samochodów transportowych. Ugi─Öcie prz─Ös┼éa mostu pod pe┼énym obci─ů┼╝eniem wynosi 90 cm.
Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, wybudowany w latach 1986 – 1988, spina brzeg europejski w Hisarüstu z azjatyckim w Kavacik. Most ma d┼éugo┼Ť─ç 1510 m i rozpi─Öto┼Ť─ç g┼éównego prz─Ös┼éa 1090 m. W 1988 r. by┼é 6-tym co do rozpi─Öto┼Ťci mostem wisz─ůcym ┼Ťwiata, dzi┼Ť (2009 r.) zajmuje 15-t─ů pozycj─Ö w rankingu. Szeroko┼Ť─ç mostu wynosi 39,0 m, mie┼Ťci on 8 pasów ruchu samochodowego plus 2 pasy awaryjne, nie dopuszczono ruchu pieszego. Jest to, podobnie jak most poprzedni, grawitacyjnie kotwiony, stalowy most wisz─ůcy z pylonami w kszta┼écie pi─Ötrowych ram portalowych, wznosz─ůcymi si─Ö 105,0 m ponad poziom pomostu. Pionowa skrajnia ┼╝eglugowa wynosi 64,0 m. Pomost w formie niskiej skrzynki stalowej o kszta┼écie aerodynamicznym podwieszony jest do pionowych wieszaków, z┼éo┼╝onych z dwu kabli stalowych. Most nosi nazw─Ö su┼étana Mehmeda II, zdobywcy (Fatih) Konstantynopola w 1453 r. Projekt mostu powsta┼é w pracowni Freeman&Partners, która wcze┼Ťniej projektowa┼éa I Most Bosforski. Realizacj─Ö mostu powierzono mi─Ödzynarodowemu konsorcjum, z┼éo┼╝onego z firm japo┼äskich, w┼éoskich i tureckich. Przez most przeje┼╝d┼╝a codziennie 150 tys. pojazdów w obu kierunkach, z czego 65 % stanowi─ů samochody osobowe.
Przep┼éywaj─ůc statkiem pod tymi mostami podziwiamy panoram─Ö Stambu┼éu znad Z┼éotego Rogu i cie┼Ťniny Bosfor. Najpierw Starego Stambu┼éu z dominuj─ůcymi nad nim Pa┼éacami Topkapi, bazylik─ů Hagia Sophia i meczetami: Sulejmana, Sultan Ahmeda, Bajezyda, Yeni. Naprzeciw naszej przystani, mi─Ödzy mostami Galata i Atatürka na Z┼éotym Rogu, wznosi si─Ö:
Rüstem Pa┼ča Camii, ┼éadny, kilkupi─Ötrowy meczet, z du┼╝─ů kopu┼éa (1 minaret), wybudowany przez Sinana w 1561 r. dla Wielkiego Wezyra Rüstema Pa┼čy, m─Ö┼╝a Mirimah, ukochanej córki Sulejmana Wspania┼éego. Wewn─ůtrz pi─Ökne dekoracje fajansowe z Izniku.
Z dala wida─ç Galata Kulesi, 62-metrow─ů cylindryczn─ů wie┼╝─Ö wzniesion─ů ju┼╝ w Galacie, po drugiej stronie Z┼éotego Rogu, przez genue┼äskich osadników w 1348 r. w celu obrony za┼éo┼╝onej przez nich kolonii.
Na brzegu Beyo─člu (nowego Stambu┼éu) wznosi si─Ö przed I Mostem Bosforskim:
Dalmabahçe Sarayi, pi─Ökny pa┼éac su┼éta┼äski wzniesiony nad Bosforem przez architekta Baliana, z fundacji su┼étana Abdülmed┼╝ida,. Pa┼éac by┼é oficjaln─ů rezydencj─ů w┼éadców osma┼äskich do 1876 r., w latach Republiki – stambulsk─ů rezydencj─ů prezydenta. Tutaj 10 listopada 1938 r. zmar┼é I prezydent Turcji – Mustafa Kemal Atatürk. Pa┼éac zbudowany jest z bia┼éego marmuru w stylu nawi─ůzuj─ůcym do renesansu i baroku. Wewn─ůtrz m.in. sala tronowa z freskami wykonanymi przez mistrzów w┼éoskich, kilka przepi─Öknych dywanów i liczne dzie┼éa sztuki. Aktualnie muzeum.
Przed filarem I Mostu Bosforskiego od strony Europy, w kierunku na Morze Czarne, pi─Ökny nowoczesny meczet w wiosce Ortaköy. Za┼Ť przed analogicznym filarem II Mostu Bosforskiego, twierdza Rumeli Hisari (Twierdza Europa), wzniesiona w 1452 r. przez su┼étana Mehmeda II podczas przygotowa┼ä do ataku na Konstantynopol, dla zabezpieczenia ┼╝eglugi w cie┼Ťninie. Naprzeciwko, po azjatyckiej stronie - Anadolu Hisari (Twierdza Azja), druga twierdza, wzniesiona na rozkaz Bayezida I w latach 1390-1395. Obie te twierdze w czasach osma┼äskich strzeg┼éy wjazdu do stolicy od strony Morza Czarnego.
Za II Mostem Bosforskim zawracamy w kierunku przystani na Z┼éotym Rogu. Bosfor, g┼é─Öboka cie┼Ťnina mi─Ödzy Morzem Marmara a Morzem Czarnym, ┼é─ůcz─ůca Wschód z Zachodem, Europ─Ö z Azj─ů, ma d┼éugo┼Ť─ç 32,0 km i szeroko┼Ť─ç 3,6 km; ju┼╝ w czasach greckich by┼éa jedn─ů z najwa┼╝niejszych dróg morskich na ┼Ťwiecie.
Przyszła teraz kolej na 3 mosty ma Złotym Rogu:
Galata Köprüsü, jest symbolicznym po┼é─ůczeniem mi─Ödzy tradycyjnym centrum Stambu┼éu, miejscem pa┼éaców imperialnych oraz g┼éównych religijnych i ┼Ťwieckich instytucji cesarstwa a dzielnicami Galaty, Beyo─člu, ┼×i┼čli i Harbiye, z du┼╝─ů liczb─ů mieszka┼äców nie-muzu┼émanów i gdzie ┼╝yj─ů i pracuj─ů zagraniczni handlowcy i dyplomaci. Z tego punktu widzenia most obliguje do respektowania dwóch odmiennych kultur. Z tego te┼╝ powodu most ten by┼é przez wieki miejscem uniesie┼ä poetyckich i malarskich. Obecny most jest pi─ůtym mostem zbudowanym w tym miejscu. Pierwszy by┼é zbudowany w VI w. przez cesarza Justyniana Wielkiego. W latach 1502-1503 su┼étan Bayezid II zleci┼é projekt mostu Leonardowi da Vinci. Projekt ten zrealizowa┼é dopiero w 2001 r. norweski in┼╝ynier Vebjørn Sand, w okolicach Oslo, bazuj─ůc na szkicach Leonarda. Przedostatni, czwarty most Galata by┼é mostem stalowym opartym na wielkich pontonach, wzniesionym w latach 1910-1912 prze niemieck─ů firm─Ö MAN AG. Most mia┼é 466,0 m d┼éugo┼Ťci i 26,0 m szeroko┼Ťci. Zosta┼é powa┼╝nie uszkodzony prze po┼╝ar w 1992 r. Aktualny most Galata zosta┼é zbudowany przez tureck─ů kompani─Ö STFA, kilka metrów przed poprzednim mostem, mi─Ödzy Karäkoy i Eminönü. Jest to most stalowy pontonowy, z prz─Ös┼éem ┼╝eglownym podnoszonym – klapowym, z przeciwci─Ö┼╝arem, o d┼éugo┼Ťci 490,0 m i rozpi─Öto┼Ťci g┼éównego prz─Ös┼éa (┼╝eglownego) 80,0 m. Szeroko┼Ť─ç mostu wynosi 42,0 m i mie┼Ťci po 3 pasy ruchu samochodowego i chodnik dla pieszych w ka┼╝dym kierunku oraz trakcj─Ö tram,wajow─ů, która jest nielicznym w ┼Ťwiecie przyk┼éadem prowadzenia przez most ruchomy, zelektryfikowanej szyny toru tramwajowego. Pod mostem, poza prz─Ös┼éem ruchomym, znajduje si─Ö na I pi─Ötrze przestrze┼ä handlowa.
Atatürk Köprüsü (Most Atatürka), zbudowany w 1939 r., brzydki stalowy most oparty na pontonach stalowych, o konstrukcji ramowej. Most ma d┼éugo┼Ť─ç 454,0 m i szeroko┼Ť─ç pomostu 25,0 m, z czego jezdnia o szeroko┼Ťci 20,0 m plus obustronne chodniki o szeroko┼Ťci po 2,5 m. Pomost z belek I - 850 mm. Na obu ko┼äcach, na ostatnich podporach na wodzie, specjalne ┼éo┼╝yska umo┼╝liwiaj─ůce przemieszczenia pionowe mostu w stosunku do przyczó┼éków usytuowanych na l─ůdzie oraz ┼éa┼äcuchy mocuj─ůce skrajne pontony do przyczó┼éków.
Haliç Köprüsü (Most Z┼éotego Rogu), nowoczesny stalowy, 7-prz─Ös┼éowy most belkowy na filarach ┼╝elbetowych, z┼éo┼╝ony z trzech rozdzielonych jezdni; ┼Ťrodkowej szerokiej o przekroju skrzynkowym otwartym od do┼éu - o sta┼éej wysoko┼Ťci - oraz dwóch jezdni bocznych, na dojazdach i zjazdach, o konstrukcji blachownicowej. Most ma d┼éugo┼Ť─ç 975 m, z czego cz─Ö┼Ť─ç stalowa 822 m, cz─Ö┼Ť─ç betonowa (na dojazdach) – 153 m. Zwraca uwag─Ö rozwi─ůzanie szczegó┼éów oraz zabezpieczenia na filarach przed spadni─Öciem prz─Öse┼é w wyniku trz─Ösienia ziemi. Filary s─ů w trakcie wzmacniania przez ob┼éo┼╝enie stalowymi koszulkami, zespolonymi z trzonem ┼╝elbetowym przy pomocy ┼Ťrub spr─Ö┼╝aj─ůcych.
Na zwiedzeniu mostów Stambu┼éu zako┼äczy┼é si─Ö nasz pracowity pobyt w tym mie┼Ťcie. Nast─Öpnego dnia 9 lipca 2009 r. udajemy si─Ö naszym autokarem do Kapadocji, przez Ankar─Ö. Wyje┼╝d┼╝amy wcze┼Ťnie rano przez mosty Haliç Köprüsü i Fatih Sultan Mehmed Köprüsü, najpierw autostrad─ů do Ankary. Jedziemy przez pi─Ökn─ů zalesion─ů Wy┼╝yn─Ö Anatolijsk─ů. Nawierzchnia autostrady w b. dobrym stanie. G┼éówne wiadukty na autostradzie, to:
wieloprz─Ös┼éowe wiadukty belkowe z betonu spr─Ö┼╝onego, uci─ůglone nad filarami przez p┼éyt─Ö. Wysokie filary ┼Ťcianowe, tarczowe, ze wspornikami na ko┼äcach formuj─ůcych wraz z cz─Ö┼Ťci─ů ┼Ťrodkow─ů mi─Ödzy czo┼éami belek spr─Ö┼╝onych, oczepy. Jako┼Ť─ç betonu dobra, nie wida─ç ┼Ťladów korozji.
Ankara, stolica Republiki Tureckiej od 1923 r. (staro┼╝ytna Ancyra i osma┼äska Angora), liczy ok. 4 mln mieszka┼äców. Miasto za┼éo┼╝one w VII w. p.n.e. przez króla Midasa, który zlokalizowa┼é tu stolic─Ö Frygii, nale┼╝a┼éa pó┼║niej do pa┼ästwa lidyjskiego, perskiego, macedo┼äskiego, rzymskiego, bizanty┼äskiego (przez 400 lat letnia stolica cesarzy), od 1073 r. do Turków seld┼╝uckich, od 1361 r. do imperium osma┼äskiego. Miasto zlokalizowane na wzgórzach, rozwija si─Ö b. szybko. Wsz─Ödzie wida─ç nowoczesne bloki mieszkalne, miasto jest du┼╝ym o┼Ťrodkiem nauki oraz centrum przemys┼éowym. Na wzgórzu Hisar – cytadela z czasów bizantyjskich (VI w.) w miejscu, gdzie dawniej znajdowa┼éa si─Ö warownia hetycka i pó┼║niej frygijska.
W programie Wyprawy mamy tylko do zwiedzenia:
Anit Kabir (mauzoleum Atatürka), znajduj─ůce si─Ö na wzgórzu w dzielnicy Maltepe. Do Mauzoleum (wysoko┼Ťci 21 m) z marmurowym sarkofagiem prezydenta, prowadzi d┼éuga aleja (260 m d┼éugo┼Ťci i 30 m szeroko┼Ťci) z rze┼║bami 12 lwów hetyckich. W naro┼╝nych pawilonach znajduje si─Ö muzeum po┼Ťwi─Öcone przywódcy Turków (ksi─ů┼╝ki z biblioteki, jego mundury, wizytówki, samochody, z których korzysta┼é oraz laweta armatnia, któr─ů wieziono jego trumn─Ö na wieczny spoczynek). Budynek mauzoleum ┼é─ůczy wiele stylów architektonicznych, przypomina budowle hetyckie i staro┼╝ytnej Anatolii. W podziemiach mauzoleum mie┼Ťci si─Ö rozleg┼ée muzeum po┼Ťwi─Öcone walkom Mustafy Kemala Atatürka o niepodleg┼éo┼Ť─ç Republiki Tureckiej w latach 1919-1922.
Opuszczaj─ůc Ankar─Ö, fotografujemy typow─ů dla tego miasta;
• ┼éukow─ů, stalow─ů k┼éadk─Ö dla pieszych, z pomostem do┼éem. ┼üuk kolisty, pomost wiotki podwieszony do ┼éuku na pionowych wieszakach.
Pó┼║nym wieczorem docieramy przez Aksaray i Nev┼čehir – po 650 km jazdy – do Kapadocji. Po drodze zatrzymujemy si─Ö jeszcze na brzegu:
Tuz Gölü, s┼éonego jeziora w centrum S┼éonego Stepu, na wysoko┼Ťci 305 m n.p.m. Powierzchnia jeziora 1620 km2, zasolenie 32,3%. Wykrystalizowuj─ůca si─Ö w partiach przybrze┼╝nych sól eksploatowana jest do celów gospodarczych.
Kapadocja jest to kraina s┼éyn─ůca z ksi─Ö┼╝ycowego krajobrazu, zdumiewaj─ůcych formacji skalnych i podziemnych miast oraz zapieraj─ůcym dech w piersiach skalnych ko┼Ťcio┼éów z pi─Öknymi bizantyjskimi freskami. Wszystko to za spraw─ů wulkanu Erciyes Da─č─▒, trzeciego co do wielko┼Ťci szczytu w Turcji (3916 m n.p.m.), który miliony lat temu wybuch┼é zasypuj─ůc popio┼éem wulkanicznym i zalewaj─ůc gor─ůc─ů law─ů ziemie w promieniu setek kilometrów. Pó┼║niej powodzie, deszcze i wiatr wyrze┼║bi┼éy powierzchni─Ö, tworz─ůc w niej g┼é─Öbokie doliny i korytarze, a wzgórza zamieniaj─ůc w przedziwne sto┼╝ki, grzybki i kolumny. Ziemie te s─ů bardzo urodzajne, drzewa owocowe, winoro┼Ťl i warzywa maj─ů tu ┼Ťwietne warunki do wegetacji. Ska┼éy, zbudowane pod pokryw─ů lawy z tufu wulkanicznego s─ů b. mi─Ökkie, a┼╝ do momentu zetkni─Öcia si─Ö z powietrzem. To umo┼╝liwi┼éo dr─ů┼╝enie niezliczonych korytarzy i miast podziemnych na powierzchni kilkuset kilometrów kwadratowych. W skalnych mieszkaniach o doskona┼éych w┼éa┼Ťciwo┼Ťciach izolacyjnych nadal ┼╝yj─ů ludzie, a podziemne korytarze i miasta s┼éu┼╝y┼éy przez wieki dla schronienia si─Ö na wypadek najazdów czy te┼╝ chroni─ůc zim─ů przed mrozem, latem za┼Ť przed niezno┼Ťnym upa┼éem.
Nast─Öpnego 7-go dnia Wyprawy zwiedzamy Kapadocj─Ö. Poruszamy si─Ö w jej centralnym obszarze, mi─Ödzy Nev┼čehir, Avanos, Ürgüp i Kaymakli, po miejscowo┼Ťciach Uchisar, Göreme, Zelve, Ürgüp, Ortahisar, Kaymakli. W Nev┼čehir (staro┼╝ytna Nissa) stolicy prowincji i o┼Ťrodku rolniczym, jeszcze wieczorem 6-go dnia Wyprawy spotykamy pierwsze sto┼╝ki o fantastycznych kszta┼étach, w których wykute by┼éy mieszkania. Nad miastem góruje cytadela Hisar wzniesiona w XII w. przez seld┼╝uków, w mie┼Ťcie Kaya Camii – najstarszy meczet z czasów seld┼╝uckich. Avanos (16 km na p┼én.-wschód od Nev┼čehir, na pó┼énocnym brzegu rzeki Kizilirmak (Czerwonej Rzeki), najd┼éu┼╝szej rzeki Turcji (1151 km) na pó┼énoc od Zelve, s┼éynie ze z┼éó┼╝ czerwonej glinki przy brzegach rzeki oraz pi─Öknych wyrobów ceramicznych. Zwiedzamy tu 2 mosty przez Kizilirmak:
most ┼╝elbetowy na kamiennych filarach, 9-prz─Ös┼éowy, o d┼éugo┼Ťci 151,0 m. Zbudowany w miejscu starego mostu kamiennego w 1926 r. D┼║wigary g┼éówne ┼╝elbetowe, o rozpi─Öto┼Ťci oko┼éo 17 m, w z┼éym stanie technicznym.
• wisz─ůc─ů, 2-prz─Ös┼éow─ů k┼éadk─Ö dla pieszych, ┼éadnie rozwi─ůzan─ů, z poprzecznicami stalowymi i pomostem drewnianym. Dla zmniejszenia drga┼ä k┼éadki, drugie prz─Ös┼éo nad terenem zalewowym, zakotwiono w ┼Ťrodku rozpi─Öto┼Ťci do bloków betonowych w gruncie przy pomocy pionowych lin. K┼éadka zbudowana w 1973 r. ma d┼éugo┼Ť─ç 180,0 m, szeroko┼Ť─ç 2,3 m.
Zatrzymujemy si─Ö na nocleg w hotelu w Ortahisar w pobli┼╝u Ürgüp (20 km na wschód od Nev┼čehir) - miejscowo┼Ťci o charakterze miejskim na obszarze wy┼╝ynnym wulkanicznych tufów, skalnych wiosek i ko┼Ťcio┼éów w pieczarach, ska┼é o fantastycznych kszta┼étach. W pobli┼╝u tufowe sto┼╝ki i "grzyby skalne”, które zwiedzamy jako pierwsze, 7-go dnia Wyprawy. Nast─Öpnie zwiedzamy:
Cavu┼čin, 3 km na pó┼énoc od Göreme, przypomina olbrzymi kopiec termitów. Z góry ogl─ůdamy przekrój geologiczny ska┼é i sposób tworzenia si─Ö sto┼╝ków i "skalnych grzybów”. Udajemy si─Ö na fantastyczn─ů wycieczk─Ö w dó┼é doliny, klucz─ůc pomi─Ödzy tymi cudami natury. W dole opuszczone miasto po obsuni─Öciu si─Ö w latach 60-tych XX w. cz─Ö┼Ťci wzgórza.
Zelve, wie┼Ť u zbiegu trzech dolin na pó┼énoc od Göreme, znajduj─ů si─Ö tu olbrzymie „skalne grzyby” stoj─ůce w rz─Ödach lub rozrzucone w terenie. U podnó┼╝a tych olbrzymów – rozleg┼ée winnice. W niektórych ska┼éach wykute ko┼Ťcio┼éy i kaplice z okresu bizantyjskiego. Odbywamy tu wspania┼é─ů wspinaczk─Ö po okolicy, by zobaczy─ç te cuda natury z góry, wej┼Ť─ç na nie lub przemkn─ů─ç pomi─Ödzy nimi.
Göreme (staro┼╝ytna Karama). Znajduje si─Ö tu ponad 30 najwspanialszych kapadockich ┼Ťwi─ůty┼ä, wykutych w ska┼éach w IX-XI w., z okresu, kiedy chrze┼Ťcijanie kryli si─Ö przed prze┼Ťladowaniami w┼éadców mahometa┼äskich. Wi─Ökszo┼Ť─ç ┼Ťwi─ůty┼ä posiada cenne malowid┼éa bizantyjskie, którym uda┼éo si─Ö unikn─ů─ç zniszczenia przez ikonoklastów. Niektóre ko┼Ťcio┼éy spe┼énia┼éy rol─Ö klasztorów, by┼éy zamieszka┼ée przez eremitów do pocz─ůtków XX w. Wej┼Ťcie do ko┼Ťcio┼éów i cel zakonnych po stromych, w─ůskich schodach, wykutych w skale. Zwiedzamy najwa┼╝niejsze z tych ko┼Ťcio┼éów: Barbara Kilise (┼Ťw. Barbary), Elnali Kilise (Ko┼Ťció┼é Jab┼éka), Yiliani Kilise (Ko┼Ťció┼é W─Ö┼╝a), Karanlik Kilise (Ciemny Ko┼Ťció┼é), Çarikli Kilise (Ko┼Ťció┼é z Sanda┼éem), Tokali Kilise (Ko┼Ťció┼é Sprz─ůczki), klasztory ┼╝e┼äski i m─Öski oraz dwupi─Ötrowy, wykuty w skale dom klasztorny z oryginalnym refektarzem i celami zakonników.
Uchi┼čar (7 km na wschód od Nev┼čehir) s┼éynie z olbrzymiej podziurawionej oknami i tunelami ska┼éy w kszta┼écie pi─Ö┼Ťci z wulkanicznego tufu. Miasteczko o oryginalnej zabudowie, po┼éo┼╝one na górze o kr─Ötych w─ůskich uliczkach, którymi mog─ů w─Ödrowa─ç jedynie ludzie, os┼éy i kozy. S┼éynie z tkactwa wzorzystych dywanów i barwnych strojów. Z tej cytadeli, najwy┼╝szego punktu w Kapadocji, roztacza si─Ö przepi─Ökny widok na niezwyk┼ée formy skalne w dolinie Göreme.
Kaymakli (20 km na po┼éudnie od Nev┼čehir). Obok wioski znajduje si─Ö unikalne, olbrzymie podziemne miasto, wykute w ska┼éach, posiadaj─ůce 8 kondygnacji podziemnych. Mog┼éo ono pomie┼Ťci─ç ok. 15 tys. mieszka┼äców z okolic, którzy chowali si─Ö tu w czasach staro┼╝ytnych i w ┼Ťredniowieczu przed najazdami Arabów i Mongo┼éów. Labirynt podziemnych uliczek, wydr─ů┼╝onych w ska┼éach mieszka┼ä z pomieszczeniami na kuchnie i spi┼╝arnie, interesuj─ůce szyby wentylacyjne i urz─ůdzenia maskuj─ůce wej┼Ťcia. W Kapadocji jest a┼╝ 400 podziemnych miast. 10 kilometrów na po┼éudnie od Kaymakli znajduje si─Ö najwi─Öksze z podziemnych miast – Derinkuyu (G┼é─Öboka Studnia). Najni┼╝sze korytarze biegn─ů tu 55 m pod ziemi─ů.
Po zwiedzeniu Kaymkali wracamy przez Çardak do Ortahisar. Po drodze zatrzymujemy si─Ö na wspania┼éym punkcie widokowym, sk─ůd rozci─ůga si─Ö przed nami dolina Göreme oraz góruj─ůcy nad ni─ů Uchisar. Wieczorem udajemy si─Ö na wieczór folklorystyczny do Nev┼čehir. Ta┼äce derwiszów, kapadockich zespo┼éów folklorystycznych, muzyka kapadocka, taniec przy ogniu, taniec brzucha, wspólna zabawa, dope┼éniaj─ů pe┼éni wra┼╝e┼ä tego pi─Öknego dnia Wyprawy.
Nast─Öpnego dnia, wczesnym rankiem wyruszamy z powrotem w kierunku Europy. Przez Nev┼čehir, Aksaray, Kony─Ö, Ispart─Ö i Denizli – do Pamukkale. Kolejne 680 km jazdy autokarem. Zatrzymujemy si─Ö w miejscowo┼Ťci Sultannani by zwiedza─ç:
Kervansaray Sultanhani – zabytkowy karawanseraj wzniesiony w 1230 r. na polecenie su┼étana seld┼╝uckiego Allaeddina Keykobada I, po┼éo┼╝ony w stepie; w dawnych czasach punkt postojowy na karawanowym szlaku.
Na trasie, nad drog─ů szybkiego ruchu:
• szereg wiaduktów belkowych z betonu spr─Ö┼╝onego, uci─ůglonych nad filarami przez p┼éyt─Ö. Filary 1-s┼éupowe z d┼éugimi oczepami, stanowi─ůcymi podpory dla spr─Ö┼╝onych belek prefabrykowanych.
Doje┼╝d┼╝amy do miasta Konya (staro┼╝ytne Ikonium - 1,4 mln mieszka┼äców), dawnego centrum kultury seld┼╝uckiej, uwa┼╝anego za jedno z najpi─Ökniejszych miast tureckich. Konya jest wa┼╝nym o┼Ťrodkiem przemys┼éu rolniczego (stolica prowincji zwanej spichlerzem Turcji), spo┼╝ywczego i skórzanego. Miasto powsta┼éo w VII w. p.n.e. za┼éo┼╝one przez Frygów. By┼éo m.in. we w┼éadaniu Lidów, Persów, Macedo┼äczyków, Rzymian, Arabów. Zdobyte przez Turków seld┼╝uckich sta┼éo si─Ö w 1097 r. stolic─ů su┼étanatu. Od 1466 r. w ramach imperium osma┼äskiego. Oko┼éo 50 r. zatrzymywali si─Ö tu kilkakrotnie ┼Ťw. Pawe┼é i ┼Ťw. Barnaba. W mie┼Ťcie znajduje si─Ö wiele znakomitych obiektów zabytkowych. Zwiedzamy:
Mevlevi Tekkesi, dawny klasztor wiruj─ůcych derwiszów, za┼éo┼╝ony w 1231 r. przez poet─Ö i mistyka – Mevlan─Ö (zm. 1273 r.). W sercu kompleksu mie┼Ťci si─Ö grób za┼éo┼╝yciela zakonu oraz dostojników zakonnych – jego uczniów, zwanego przez wyznawców Meulan─ů (Nasz Pan). Derwisze d─ů┼╝yli do mistycznego zjednoczenia z Bogiem przez pie┼Ť┼ä oraz taniec. Meulana nawo┼éywa┼é do tolerancji i przebaczania, a jego poezja w tajemniczy sposób oddzia┼éuje na czytelnika. Mevlana Müzesi (Muzeum Mevlany) mieszcz─ůce si─Ö w o┼Ťrodku zawiera m.in. manuskrypty seld┼╝uckie, korany, ubiory, dywany, instrumenty muzyczne. Architektura zespo┼éu klasztornego utrzymana jest w stylu epoki seld┼╝uckiej. Najbardziej okaza┼éa cz─Ö┼Ť─ç Mevlana Tekkesi – to wie┼╝a nad grobem Mevlany pokryta turkusowymi p┼éytkami ceramicznymi. Po zachodniej stronie zespo┼éu Mevlany - Selimiye Camii, meczet z XVI w.
Allaeddin Camii, meczet zbudowany przez Seld┼╝uków w XII w. na zboczu ogromnego kopca ("hoyük”) Allaeddin Tepesi, utworzonego przez stulecia nast─Öpuj─ůcego po sobie osadnictwa. W meczecie kolumny z dawnych ┼Ťwi─ůty┼ä rzymskich i bizantyjskich. Na dziedzi┼äcu meczetu – dwa grobowce przodków su┼étana Keykobada. Od strony szczytu kopca wznosi si─Ö ostatnia zachowana ┼Ťciana Su┼étani Sarayi (Pa┼éacu Su┼étanów Seld┼╝uckich), która wraz z pozosta┼éo┼Ťciami dawnej cytadeli z czasów staro┼╝ytnych, tworzy obecnie zespó┼é parkowy.
Z Konyi jedziemy do Pamukkale przez bardzo interesuj─ůce i widokowe tereny, wzd┼éu┼╝ jezior Bey┼čehir Gölü i E─čirdir Gölü, po┼éo┼╝onych w górzystym terenie. Przeje┼╝d┼╝amy przez ┼éadne, utrzymane w porz─ůdku i zieleni miasta Bey┼čehir, E─čirdir (miasto za┼éo┼╝one przez Hetytów), Ispart─Ö (centrum uprawy ró┼╝ i produkcji olejku ró┼╝anego, gor─ůce ┼║ród┼éa lecznicze) i Dinar. Mi─Ödzy Oazkiri i Çardak jedziemy wzd┼éu┼╝ s┼éonego, z wyschni─Ötymi brzegami jeziora Acigöl. Pó┼║nym wieczorem docieramy do Pamukkale, gdzie w blasku zachodz─ůcego s┼éo┼äca robimy pierwsze zdj─Öcia s┼éynnych tarasów wapiennych z gor─ůcymi ┼║ród┼éami, o ol┼Ťniewaj─ůcej bia┼éo┼Ťci. Basen hotelowy z podgrzewan─ů wod─ů ┼éagodzi trudy tego, kolejnego dnia Wyprawy.
Kolejny, 9-ty dzień Wyprawy rozpoczynamy od zwiedzenia:
Hierapolis, ruiny staro┼╝ytnego uzdrowiska le┼╝─ůcego w┼Ťród gór, nad tarasami wapiennymi Pamukkale. Miasto za┼éo┼╝one przez w┼éadc─Ö Pergamonu, Eumenesa II, zosta┼éo w 17 r. zburzone przez trz─Ösienie ziemi, jednak szybko je odbudowano. Okres ┼Ťwietno┼Ťci miasta przypada na II i III w. W bardzo dobrym stanie znajduje si─Ö teatr, z którego pozosta┼éa znaczna cz─Ö┼Ť─ç budynku sceny z misternie odrestaurowanymi fryzami. Zwiedzamy pozosta┼éo┼Ťci ┼éa┼║ni publicznej, ulicy Froninusa, ┼éuku Domicjana. Poni┼╝ej teatru znajduje si─Ö ┼Üwi─Öta Sadzawka na dziedzi┼äcu Pamukkale Termal, gdzie mo┼╝na pluska─ç si─Ö w wodzie przypominaj─ůcej sodow─ů oraz w┼Ťród zanurzonych w niej fragmentów staro┼╝ytnych kolumn. Na terenie gór Çal Da─či, przed Hierapolis, na przestrzeni przesz┼éo 2 km znajduje si─Ö cmentarz Hierapolis, tzw. nekropole z licznymi kamiennymi grobowcami o bogatej dekoracji rze┼║biarskiej. Nale┼╝─ů one do najlepiej zachowanych cmentarzy staro┼╝ytnych Azji Mniejszej.
Do obiektów mostowych Wyprawy zaliczamy:
• ma┼éy ostro┼éukowy most kamienny, przerzucony nad ┼Üwi─Öt─ů Sadzawk─ů.
Pamukkale, ┼Ťwietlista bia┼éa kaskada formowana przez nasycon─ů wapniem wod─Ö, wyp┼éywaj─ůc─ů z gor─ůcych ┼║róde┼é o temperaturze ok. +40 oC. S─ů to pi─Ökne stalaktyty, kot┼éy erozyjne i bajkowe tarasy. Tutejsza woda ma leczniczy wp┼éyw na wzrok, bóle reumatyczne, leczy astm─Ö i schorzenia skóry. Pluskamy si─Ö w tej wodzie w ma┼éych sztucznych basenach, utworzonych ostatnio dla ratowania tego niecodziennego cudu natury, schodzimy w dó┼é po zboczu i wspinamy si─Ö do góry. Wra┼╝enie niezapomniane. W po┼éudnie udajemy si─Ö w dalsz─ů drog─Ö do Efezu odleg┼éego o 200 km. Jedziemy przez Denizli, Aydin i Selçuk, ┼éadne miasta o wspó┼éczesnej zabudowie, po┼éo┼╝one w górach. W Selçuk, 5 km od Efezu, na wzgórzu Ayasoluk na po┼éudnie od cytadeli wzniesionej w czasach Bizancjum i przebudowanej przez Turków seld┼╝uckich, stoi bazylika ┼Ťw. Jana Ewangelisty, w ruinie. Uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e ┼Üwi─Öty sp─Ödzi┼é tu ostatnie lata ┼╝ycia i w VI wieku cesarz Justynian zbudowa┼é nad jego grobowcem monumentaln─ů bazylik─Ö. Zwiedzamy:
Efez – rozleg┼ée i dobrze zachowane ruiny jednego z najwi─Ökszych miast staro┼╝ytno┼Ťci. Miasto za┼éo┼╝one w X w. p.n.e. przez Androklosa, syna króla Aten, u uj┼Ťcia Ma┼éego Meandra do Morza Egejskiego. Z uwagi na swe dogodne po┼éo┼╝enie sta┼éo si─Ö najwa┼╝niejszym z miast jo┼äskich, wa┼╝nym portem i centrum handlu. Wielokrotnie niszczone przez najazdy wrogów i trz─Ösienia ziemi by┼éo odbudowywane i rozbudowywane. W okresie ┼Ťwietno┼Ťci, gdy by┼éo stolic─ů rzymskiej prowincji „Azja” liczy┼éo oko┼éo 250 tys. mieszka┼äców. Miasto s┼éyn─Ö┼éo z kultu Artemidy – bogini p┼éodno┼Ťci. Tu wznosi┼éa si─Ö monumentalna ┼Ťwi─ůtynia - Artemizjon – uznana za jeden z siedmiu cudów ┼Ťwiata staro┼╝ytnego. W 356 r. p.n.e. – w noc narodzin Aleksandra Wielkiego – ┼Ťwi─ůtynia sp┼éon─Ö┼éa podpalona przez szewca Herostratesa, który swym haniebnym czynem chcia┼é zapewni─ç sobie rozg┼éos i przej┼Ť─ç do historii, co te┼╝ niew─ůtpliwie osi─ůgn─ů┼é. Efez by┼é równie┼╝ o┼Ťrodkiem chrze┼Ťcija┼ästwa, tu przebywali aposto┼éowie ┼Ťw. Pawe┼é i ┼Ťw. Jan Ewangelista, a wed┼éug legendy równie┼╝ Matka Boska. Ruinom miasta po┼Ťwi─Öcamy kilka godzin. Zwiedzamy mury miejskie, zbudowane przez Lizymacha w IV w. p.n.e., Gimnazjon wschodni, Termy Variusa, Górn─ů Agor─Ö, Odeon, Bazylik─Ö, Prytanejon, ┼Üwi─ůtyni─Ö Domicjana, Bram─Ö Herkulesa, Pomnik Memmiusa, reprezentacyjn─ů Drog─Ö Kuretów, ┼Üwi─ůtyni─Ö Hadriana, Termy Scholastyki, Dom publiczny, Kolumnad─Ö, Bibliotek─Ö Celsusa; wpadaj─ůc─ů do Drogi Kuretów Alej─ů Marmurow─ů, a przy niej Agor─Ö, ┼Üwi─ůtyni─Ö Sarapisa, Teatr z I w. wykuty w zboczu wzgórza Pion, który do dzi┼Ť wygl─ůda imponuj─ůco (66 rz─Ödów) i mo┼╝e pomie┼Ťci─ç 24 tys. widzów; dalej biegn─ůc─ů do dawnego portu Drog─Ö Arkadyjsk─ů (Portow─ů), niegdy┼Ť najwspanialsz─ů ulic─Ö Efezu, wy┼éo┼╝on─ů marmurow─ů nawierzchni─ů, a przy niej Palestra Verulanusa, Gimnazjon portowy i Termy portowe. Pobie┼╝nie zwracamy jeszcze uwag─Ö na Teatr Gimnazjon, Stadion, Gimnazjon Vediusa, Olimpiejon i ko┼Ťció┼é Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny, w którym w 431 r. odby┼é si─Ö sobór efeski. Jeste┼Ťmy oczarowani i przyt┼éoczeni nagromadzeniem tylu wspania┼éo┼Ťci staro┼╝ytno┼Ťci. Efez straci┼é swe znaczenie z chwil─ů post─Öpuj─ůcego zamulenia portu, co spowodowa┼éo emigracj─Ö mieszka┼äców i w konsekwencji ca┼ékowite wyludnienie.
Meryemana – 8 km od Efezu w wysokich górach u stóp szczytu Alada─č (staro┼╝ytny Solmissos) znajduje si─Ö kaplica wzniesiona w miejscu, gdzie by┼é dom, w którym ostatnie lata ┼╝ycia sp─Ödzi┼éa Matka Boska. Zgodnie z tradycj─ů mieszka┼éa tu w latach 37-48, przyby┼éa do Efezu wraz ze ┼Ťw. Janem. Kaplica jest celem pielgrzymek zarówno chrze┼Ťcijan jak i muzu┼émanów. Ze wzgórza wspania┼ée widoki, pi─Ökne otoczenie.
Po tym pracowitym dniu udajemy si─Ö na nocleg do odleg┼éego o 20 km Ku┼čadasi, nad Morzem Egejskim. Odpoczywamy w malowniczym otoczeniu, pod palmami, korzystaj─ůc z hotelowych basenów.
Na trasie kolejnego, 10-go dnia Wyprawy, mamy Izmir i Pergamon. Do Oren nad Zatok─ů Edremick─ů Morza Egejskiego, gdzie przewidujemy 1 dzie┼ä odpoczynku, mamy 260 km. Zwiedzamy:
Izmir (staro┼╝ytna Smyrna) – pi─Öknie po┼éo┼╝one na wzgórzach miasto nad Zatok─ů Izmirsk─ů (3 mln. mieszka┼äców). Drugi po Stambule port morski, a trzecie pod wzgl─Ödem wielko┼Ťci miasto Turcji. Miasto powsta┼éo w X w. p.n.e. jako kolonia grecka, za┼éo┼╝ona przez Eolów. Smyrna nale┼╝a┼éa do Zwi─ůzku Jo┼äskiego, wchodzi┼éa w sk┼éad pa┼ästwa lidyjskiego, perskiego, rzymskiego i bizantyjskiego. Od 1415 r. miasto wraz z okolic─ů znalaz┼éo si─Ö w r─Ökach Turków. W tym okresie by┼éa metropoli─ů zamieszka┼é─ů g┼éównie przez chrze┼Ťcijan obrz─Ödu prawos┼éawnego, a tak┼╝e wa┼╝nym punktem na Jedwabnym Szlaku. W latach 1919-1922 Smyrna by┼éa okupowana przez Grecj─Ö, po obj─Öciu w┼éadzy przez Turków wysiedlono st─ůd 100 tys. Greków, a ich miejsce zaj─Öli Turcy zamieszkuj─ůcy terytorium Grecji. Dzi┼Ť Izmir nale┼╝y do najwi─Ökszych centrów przemys┼éowych i handlowych kraju. W Izmirze zwiedzamy tylko:
Güzelyiali Köprüsü - pi─Ökn─ů, podwieszon─ů k┼éadk─Ö dla pieszych nad nadbrze┼╝nym Cumhuriyet Bulvari. K┼éadka stalowa, z niskim pomostem skrzynkowym, 1-pylonowa za┼éo┼╝ona w ┼éuku poziomym i pionowym, pylon A-owy, wanty rzadkie w uk┼éadzie promienistym, ┼éadnie dobrana kolorystyka, k┼éadka pieszo-rowerowa. Ca┼ékowita d┼éugo┼Ť─ç 126,0 m, rozpi─Öto┼Ť─ç g┼éównego prz─Ös┼éa 66,2 m, szeroko┼Ť─ç pomostu 3,4 m. Oddana do u┼╝ytku w 1997 r.,
• belkow─ů k┼éadk─Ö dla pieszych nad Ikinci i Birinci Kordon w pobli┼╝u mola spacerowego na Yoku Limani. Konstrukcja stalowa, 3-prz─Ös┼éowa. K┼éadka pieszo-rowerowa, za┼éo┼╝ona w ┼éuku poziomym i pionowym. Podpory stalowe ramowe, ustrój no┼Ťny stanowi─ů 2 blachownice skrajne oraz st─Ö┼╝one poprzecznice, na których u┼éo┼╝ono pomost drewniany,
Konyak Meydani (plac Koniak) – plac z pi─Öknymi palmami obok bulwaru nabrze┼╝nego z wie┼╝─ů zegarow─ů Saat Kulesi z 1901 r. zbudowan─ů w stylu maureta┼äskim dla uczczenia 25-lecia rz─ůdów su┼étana Abdülhamida. Wznosi si─Ö tam jeszcze uroczy meczet z 1748 r. bogato ozdobiony p┼éytkami ceramicznymi z Kütahyi oraz pomnik pierwszego Turka, który odda┼é ┼╝ycie, broni─ůc miasta przed Grekami w 1920 r. Do placu przylega park oraz przysta┼ä promowa,
Car┼či – zadaszony bazar, w pobli┼╝u meczet Kemeralti.
Dalsza nasza droga prowadzi do Bergamy, staro┼╝ytnego Pergamonu. Miasto w dolinie Bakiru o pi─Öknym po┼éo┼╝eniu. Nad miastem dominuje wzgórze s┼éynnego akropolu pergamo┼äskiego. W IV w. p.n.e. na wzgórzu zosta┼éa wzniesiona przez Lizymacha (genera┼éa Aleksandra Macedo┼äskiego) pot─Ö┼╝na twierdza. U podnó┼╝a góry rozbudowa┼éo si─Ö miasto, które sta┼éo si─Ö pó┼║niej stolic─ů pa┼ästwa pergamo┼äskiego (283-133 p.n.e.), obejmuj─ůcego swym zasi─Ögiem obszary Anatolii a┼╝ po Kapadocj─Ö. Pergamon by┼é du┼╝ym o┼Ťrodkiem kultury i nauki, mie┼Ťci┼éy si─Ö tu s┼éynna szko┼éa gramatyczna Kratosa z Mallos i szko┼éa rze┼║biarska. Tu rozwin─Ö┼éa si─Ö wiedza medyczna (dawne sanktuarium Asklepiosa, boga sztuki lekarskiej) i istnia┼éa jedna z najpi─Ökniejszych bibliotek, licz─ůca 200 tys. zwojów pergaminowych. Tu te┼╝ wynaleziono pergamin.
Z zabytków Bergamy (Pergamonu) zwiedzamy:
Akropol – ruiny miejskiej zabudowy na kilku poziomach (tarasach), znajduj─ůce si─Ö na wynios┼éym wzgórzu (300 m), we wschodniej cz─Ö┼Ťci miasta (3 km od centrum). Zabudowa ta obejmuje: mury obronne z licznymi wie┼╝ami i bramami starej twierdzy, ruiny Pa┼éacu Królewskiego Attalosa I, ruiny s┼éynnej biblioteki królewskiej, ruiny ┼Ťwi─ůty┼ä – Ateny, Dionizosa, Hery i Trajana, rzymskie termy, ┼Ťlady s┼éawnego o┼étarza Zeusa (zosta┼éa tylko podstawa, o┼étarz znajduje si─Ö w Berlinie w Muzeum Pergamonu), teatr z 80 rz─Ödami na 10 tys. widzów, wbudowany w strome zbocze i Górna Agora z ruinami kolumn, a ni┼╝ej – ┼Ťwi─ůtynia Demeter, Gimnazjon i Dolna Agora. Nie zwiedzamy Asklepiejonu znajduj─ůcego si─Ö na wzgórzu, po drugiej stronie, 2 km na po┼éudnie od Akropolu. Znajduj─ů si─Ö tam ruiny dawnej zabudowy staro┼╝ytnego Pergamonu. m.in.: Via Tecta (┼Üwi─Öta Droga), ruiny ┼Üwi─ůtyni Asklepiosa, hipodromu, teatru rzymskiego, rzymskiego amfiteatru.
Kizil Avlu (Czerwona Bazylika) z II lub III w., pierwotnie ┼Ťwi─ůtynia egipskich bogów: Serapisa, Izydy i Horusa. Pó┼║niej przekszta┼écona w bazylik─Ö po┼Ťwi─Öcon─ů ┼Ťw. Janowi lub ┼Ťw. Paw┼éowi, by┼é to jeden z 7-miu ko┼Ťcio┼éów Azji Mniejszej, o której mowa w Apokalipsie. Niegdy┼Ť ta budowla z czerwonej ceg┼éy wy┼éo┼╝ona by┼éa marmurem, dzi┼Ť pozosta┼éy z niego tylko marmurowe posadzki. Pod bazylik─ů dwoma tunelami p┼éynie rzeka Bergama.
Wieczorem docieramy do Oren, gdzie mamy 1 dzie┼ä odpoczynku i gdzie organizujemy tradycyjny "pó┼émetek Wyprawy”. Mieszkamy w ma┼éych domkach nad brzegiem Zatoki Edremickiej, po┼éo┼╝onej w┼Ťród bujnej, ┼Ťródziemnomorskiej zieleni.
Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas wybiera si─Ö nast─Öpnego, 11-go dnia Wyprawy na ca┼éodzienn─ů przeja┼╝d┼╝k─Ö statkiem spacerowym wokó┼é wysp Archipelagu Ayvalik. Statek zatrzymuje si─Ö 5-krotnie aby uczestnicy mogli za┼╝y─ç morskiej k─ůpieli. Widoki s─ů pi─Ökne, niebo niebieskie, s┼éo┼äce operuje mocno, woda w morzu umiarkowanie ciep┼éa. W po┼éudnie serwowany jest przez za┼éog─Ö statku – lunch. Po trudach pierwszych 10 dni Wyprawy (4340 km jazdy autokarem) dochodzimy troch─Ö do si┼é.
Nast─Öpnego, 12-go dnia Wyprawy, znów daleka droga, z Oren do greckiej Kavali, 490 km. Jedziemy przez Edremit, malowniczo po┼éo┼╝one w┼Ťród gajów oliwnych nad Morzem Egejskim, sk─ůd skr─Öcamy do:
Behramkale (staro┼╝ytne Assos) nad Zatok─ů Edremick─ů. W tej niedu┼╝ej miejscowo┼Ťci znajduj─ů si─Ö ruiny miasta eolskiego, w którym od 343 r. p.n.e. przez kilka lat prowadzi┼é badania naukowe z dziedziny zoologii, biologii i botaniki Arystoteles, filozof i najwszechstronniejszy uczony staro┼╝ytno┼Ťci. W┼Ťród ruin Assos: cytadela na wzgórzu (234 m n.p.m.), mury obronne z IV w. p.n.e. o d┼éugo┼Ťci 3 km i wysoko┼Ťci nawet do 14 m, pozosta┼éo┼Ťci ┼Ťwi─ůtyni Ateny, ruiny ko┼Ťcio┼éa z czasów bizantyjskich i sarkofagi skalne. Ze wzgórza – rozleg┼ée widoki na zatok─Ö i greck─ů wysp─Ö Lesbos. Behramkale, ma┼éy opuszczony port sta┼é si─Ö oaz─ů stambulskich artystów, aktorów, uczonych i zakochanych.
Dla nas dodatkowa atrakcja, 2 mosty na rzece Tuzla:
• oryginalny, XIV-wieczny osma┼äski most kamienny, z fundacji su┼étana Murada I wzd┼éu┼╝ Drogi Królewskiej, w celu przeprowadzenia wojsk dla podboju Tracji. Most 4 –prz─Ös┼éowy, dwa prz─Ös┼éa ostro┼éukowe s─ů oryginalne, dwa pozosta┼ée s─ů pó┼║niejsze, pó┼ékoliste. Filary zako┼äczone masywnymi izbicami od strony górnej wody.
most ┼╝elbetowy 3-prz─Ös┼éowy, w systemie belki gerberowskiej o zmiennej wysoko┼Ťci, na ┼Ťcianowych filarach ┼╝elbetowych.
Dalej nasza droga prowadzi przez Ayvacik (o┼Ťrodek tkacki) i Ezine do Troi.
Troja – legendarne miasto, dzi┼Ť w ruinie, le┼╝─ůce 5 km od morza Egejskiego, w pobli┼╝u cie┼Ťniny Dardanele. Troja, miasto króla Priama, rozs┼éawione przez „Iliad─Ö” Homera, istnia┼éo ju┼╝ w trzecim tysi─ůcleciu p.n.e. W ci─ůgu wieków by┼éo wa┼╝nym i du┼╝ym o┼Ťrodkiem handlu, a tak┼╝e przez pewien okres samodzielnym miastem-pa┼ästwem, posiadaj─ůcym kolonie handlowe i siln─ů flot─Ö. Cz─Östo niszczone przez naje┼║d┼║ców (ok. 1260 r. p.n.e. – s┼éynna „Wojna Troja┼äska”) i przez trz─Ösienia ziemi, wielokrotnie by┼éo odbudowywane. W drugiej po┼éowie XIX w. dzi─Öki pracom poszukiwawczym Niemca Henryka Schliemanna, odkryte zosta┼éy na wzgórzu Hisarlik liczne fragmenty ruin Troi, wraz ze z┼éotymi kosztowno┼Ťciami, tzw. Skarbem Priama. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e kosztowno┼Ťci te nie pochodzi┼éy jednak z czasów Troi Homera, lecz ze starszej o 1200 lat cywilizacji z epoki br─ůzu. Pó┼║niejsze badania ods┼éoni┼éy du┼╝e cz─Ö┼Ťci miasta pochodz─ůce z ró┼╝nych okresów pa┼ästwa troja┼äskiego. Dzisiaj mo┼╝na zwiedza─ç kolejne etapy zasiedle┼ä wzgórza troja┼äskiego, od Troi I (3000-2600 lat p.n.e.) a┼╝ do Troi IX (350 r. p.n.e. do 400 r. n.e.). Ruiny Troi Homerowej znajduj─ů si─Ö na poziomie Troi VI lub Troi VII – trwaj─ů tu spory archeologów. Przeprowadzone badania dowiod┼éy, ┼╝e ok. 2300 r. p.n.e. Troja by┼éa zamieszkana przez ok. 3000 osób, w okresie najwi─Ökszego rozkwitu liczy┼éa 40000 mieszka┼äców. Urzeczeni ┼Ťladami tak zamierzch┼éej staro┼╝ytno┼Ťci zwiedzamy m.in. fragmenty obwarowa┼ä miejskich, teatru, budynków mieszkalnych, ┼Ťlady ulic, bram, a w miejscowym muzeum równie┼╝ fragmenty rze┼║b, broni, narz─Ödzia, naczynia, a tak┼╝e staro┼╝ytne wyroby ze z┼éota i srebra. Ze wzgórza Hisarlik rozci─ůga si─Ö widok na równin─Ö, przez któr─ů p┼éynie kr─Ötymi zakolami Skamander, rzeka staro┼╝ytnego grodu troja┼äskiego. Przed wej┼Ťciem na teren wykopalisk – wspó┼éczesna, drewniana kopia s┼éynnego "konia troja┼äskiego”.
Po zwiedzeniu Troi udajemy si─Ö do Çanakkale, nad cie┼Ťnin─ů Dardanele (staro┼╝ytny Hellespont) sk─ůd promem przeprawiamy si─Ö na drugi brzeg cie┼Ťniny do Eceabat, na pó┼éwyspie Gelibolu. Miasto istnia┼éo ju┼╝ w II tysi─ůcleciu p.n.e.; port Hellespontu zwi─ůzany z blisko le┼╝─ůc─ů Troj─ů, by┼é równie┼╝ wa┼╝nym w czasach rzymskich i bizanty┼äskich. Tutaj – w najw─Ö┼╝szym miejscu cie┼Ťniny – król perski Kserkses zbudowa┼é w 480 r. p.n.e. most z ┼éodzi, by przeprowadzi─ç do Tracji, na wojn─Ö z Grecj─ů, 100 tys. ┼╝o┼énierzy.
Na pó┼éwyspie Gelibolu przeje┼╝d┼╝amy przez miasto Gelibolu (Gallipoli, w staro┼╝ytno┼Ťci Gallipolis –20 tys. mieszka┼äców), gdzie rozegra┼éy si─Ö zaciek┼ée walki w trakcie I wojny ┼Ťwiatowej o cie┼Ťnin─Ö Dardanele, mi─Ödzy wojskami angielskimi i francuskimi z jednej strony (dowodzonymi przez debiutuj─ůcego w roli Pierwszego Lorda Admiralicji Winstona Churchilla) a wojskami tureckimi (dowodzonymi przez niemieckiego dowódc─Ö si┼é osma┼äskich genera┼éa von Sandersa). W walkach tych, okrutnych, w których zgin─Ö┼éo oko┼éo pó┼é miliona ┼╝o┼énierzy walcz─ůcych po obu stronach, zako┼äczonych zwyci─Östwem Turków, ws┼éawi┼é si─Ö jeden z przywódców niedawnej rewolucji m┼éodotureckiej, podpu┼ékownik Mustafa Kemal, pó┼║niejszy I prezydent Republiki Tureckiej, któremu za wyczyny na polu bitwy przyznano tytu┼é Paszy (genera┼éa).

GRECJA
Zbli┼╝aj─ůc si─Ö do granicy Turcji z Grecj─ů, zatrzymujemy si─Ö jeszcze w mie┼Ťcie Ke┼čan na ostatnie zakupy. Granic─Ö przekraczamy w Ipsali, po przejechaniu w Turcji 2500 km. Odt─ůd przez ca┼é─ů Grecj─Ö, prowadzi w kierunku równole┼╝nikowym autostrada Egnatia Odos, poprowadzona wzd┼éu┼╝ staro┼╝ytnej Via Egnatia. Pó┼║nym wieczorem przeje┼╝d┼╝amy przez Alexandroupoli naprzeciw wyspy Samotraki na morzu Trackim, Komotini i Xanthi, na nocleg do Kavali.
Kavala (staro┼╝ytne Neapolis, kolonia wyspy Thasos z VI w. p.n.e.) – 56 tys. mieszka┼äców, bia┼ée miasto, skoncentrowane na wzgórzu wokó┼é portu , u stóp zamku. Tu w 50 lub 51 r. n.e. postawi┼é stop─Ö na kontynencie europejskim ┼Ťw. Pawe┼é i st─ůd uda┼é si─Ö do pobliskiego Filippi, gdzie ochrzci┼é pierwsz─ů pogank─Ö – Lidi─Ö. Filippi, miasto za┼éo┼╝one w 357 r. p.n.e. przez Filipa II Macedo┼äskiego, ojca Aleksandra Wielkiego, by┼éo terenem bitwy stoczonej w 42 r. p.n.e., w której ponie┼Ťli kl─Ösk─Ö republika┼äscy mordercy Cezara, pokonani przez Oktawiana i Antoniusza. W Kavali zwiedzamy:
Kamienny akwedukt, zbudowany w I-szej połowie XVI w z fundacji sułtana Sulejmana Wspaniałego (na tronie w latach 1520-1566).
Przeje┼╝d┼╝amy przez Amfipolis, w staro┼╝ytno┼Ťci wa┼╝ny w─Öze┼é komunikacyjny (za miastem s┼éynna rze┼║ba – lew z Amfipolis, pozosta┼éo┼Ť─ç z wielkiego grobowca z IV-III w. p.n.e.) i dalej brzegiem Morza Trackiego, a nast─Öpnie przez górzyste tereny Chalkidiki, wzd┼éu┼╝ dwóch jezior Koronia i Volvi. Tu znajduje si─Ö, najbardziej wysuni─Öty na wschód, pó┼éwysep Chalcydycki ze s┼éynn─ů gór─ů Athos.
Zwiedzamy Saloniki (Thessaloniki) – ok. 1,0 mln mieszka┼äców, nad Zatok─ů Termajsk─ů, drugie co do wielko┼Ťci Grecji, najwa┼╝niejszy w kraju port, o┼Ťrodek handlu i przemys┼éu, a tak┼╝e wa┼╝ny o┼Ťrodek religijny. Miasto za┼éo┼╝one w 315 r. p.n.e. przez w┼éadc─Ö macedo┼äskiego Kassandra, prze┼╝ywa┼éo okres ┼Ťwietno┼Ťci w cesarstwie rzymskim i bizantyjskim. St─ůd pochodzili aposto┼éowie S┼éowian ┼Ťw. ┼Ťw. Cyryl i Metody. Saloniki maj─ů najwi─Öcej ko┼Ťcio┼éów bizantyjskich spo┼Ťród wszystkich miast Grecji. Tu zachowa┼éy si─Ö dwie ostatnie bazyliki z V wieku – z setek, jakie niegdy┼Ť sta┼éy w ca┼éym kraju – Agios Dimitrios i Acheiropoietos. Turcy zdobyli miasto w 1430 r., dopiero w 1912 r. powróci┼éo do Grecji.
W Salonikach zwiedzamy:
Promenad─Ö nadbrze┼╝n─ů „paralia” z pomnikiem konnym Aleksandra Macedo┼äskiego oraz przyleg┼éy park, z bujn─ů zieleni─ů.
Bia┼é─ů Wie┼╝─Ö, okr─ůg┼é─ů pozosta┼éo┼Ť─ç po 8-kilometrowej d┼éugo┼Ťci murach miejskich, wzniesionych przez Turków w 1430 r. Nazywana jest te┼╝ Krwaw─ů Wie┼╝─ů od masakry tureckich janczarów w XIX w. za su┼étana Mahmuda II. Wewn─ůtrz kolekcja bizantyjskich ikon oraz oryginalne, kamienne schody prowadz─ůce na dach, sk─ůd roztacza si─Ö ┼éadny widok na „parali─Ö”. W pobli┼╝u pomnik Filipa II Macedo┼äskiego.
┼üuk Galeriusza, ┼éuk triumfalny wzniesiony w 303 r. prze Galeriusza (wówczas cesarza rzymskiego rz─ůdz─ůcego u boku Dioklecjana) na pami─ůtk─Ö jego zwyci─Östwa odniesionego w 297 r. nad Persami. P┼éaskorze┼║by ┼éuku przedstawiaj─ů sceny bitewne.
Rotonda, stoi na pó┼énoc od ┼éuku Galeriusza. Powsta┼éa jako mauzoleum Galeriusza, cesarza i w┼éadcy prowincji Macedonia Prima, Augusta w latach 305-311. W V wieku zamieniona na ko┼Ťció┼é ┼Ťw. Jerzego (Agios Georgios) zawiera ┼Ťwietne mozaiki bizanty┼äskie. Stoj─ůcy obok minaret (jedyny w Salonikach) ┼Ťwiadczy, ┼╝e w czasach osma┼äskich pe┼éni┼éa ona rol─Ö meczetu.
Agios Dimitrios, najwi─Ökszy ko┼Ťció┼é w Grecji (d┼éugo┼Ť─ç 43,5 m, szeroko┼Ť─ç 33,0 m), ca┼ékowicie odbudowany po po┼╝arze w 1917 r. Bazylika wybudowana w V wieku w miejscu m─Öcze┼äskiej ┼Ťmierci patrona Salonik – ┼Ťw. Dymitra, w czasie prze┼Ťladowa┼ä chrze┼Ťcijan za cesarza Galeriusza. Najstarsz─ů, zachowan─ů w dobrym stanie cz─Ö┼Ťci─ů jest krypta z III wieku. Po po┼╝arze zachowa┼éo si─Ö 6 ma┼éych mozaik po obu stronach o┼étarza i wysoko na zachodniej ┼Ťcianie ┼Ťwi─ůtyni. Nale┼╝─ů one do najlepszych w Grecji.
Ruiny Forum rzymskiego i odrestaurowane Łażnie tureckie.
Hagia Sofia, bazylika bizantyjska zbudowana w po┼éowie VIII wieku, w 1585 r. przerobiona na meczet, ale w 1912 ponownie sta┼éa si─Ö ┼Ťwi─ůtyni─ů prawos┼éawn─ů. We wn─Ötrzu znajduje si─Ö wiele mozaik i fresków pochodz─ůcych z IX i X wieku; m.in. na podniebieniu kopu┼éy o ┼Ťrednicy 10,0 m i wysoko┼Ťci 30,0 m widnieje interesuj─ůca mozaika "Wniebowst─ůpienie Pa┼äskie”. Niestety w czasie naszego zwiedzania, ┼Ťwi─ůtynia by┼éa zamkni─Öta.
Nie starcza nam ju┼╝ czasu na dalsze zabytki, m.in. zwiedzanie pó┼║no bizantyjskich ko┼Ťcio┼éów: Agios Nikolaos, Dodeka Apóstoli, Panaija Chalkeon czy Agia Aikaterini.
Czeka nas jeszcze daleka droga do Igumenitsy nad Morzem Adriatyckim. Na odcinku Aleksandria – Kozani autostrada jest zamkni─Öta. Jedziemy star─ů drog─ů. Mi─Ödzy Veri─ů a Kozani prowadzi ona serpentynami przez góry Vermio (najwy┼╝szy punkt 2065 m n.p.m.), z prze┼é─Öcz─ů na wysoko┼Ťci 1300 m n.p.m. Wspania┼ée widoki na dolin─Ö rzeki Aliakmon, na sztuczne jezioro Aliakmona oraz na przeciwleg┼ée góry Pierla (najwy┼╝szy punkt 2194 m n.p.m.). Z oddali widoczny najwy┼╝szy szczyt Grecji, Mitika w masywie Olimp – 2917 m n.p.m. Z Aleksandrii blisko (26 km) do Pelli, staro┼╝ytnej stolicy w┼éadców macedo┼äskich i miejsca urodzin Aleksandra Wielkiego.
Za Kozani autostrada prowadzi po p┼éaskim wy┼╝ynnym terenie, by za miejscowo┼Ťci─ů Grevena przebija─ç si─Ö przez masyw Gór Pindos, z najwy┼╝szym wzniesieniem Smólikas – 2637 m n.p.m., których przed┼éu┼╝eniem s─ů góry Peloponezu (Ajios Ilias - 2407 m n.p.m.) Góry Pindos, poci─Öte w─ůwozami potoków i pozbawione niskich prze┼é─Öczy, stanowi─ů wielk─ů przeszkod─Ö komunikacyjn─ů. W ostatnich latach Grecy przeprowadzili przez nie brawurowo autostrad─Ö Egnatia Odos. Wymaga┼éo to wybudowania niezliczonej ilo┼Ťci mostów, wiaduktów i tuneli (1650 mostów – w tym 205 g┼éównych, 100 wiaduktów, 74 tunele), które stanowi─ů wizytówk─Ö in┼╝ynierii komunikacyjnej wspó┼éczesnej Grecji. Z bardzo wielu interesuj─ůcych obiektów, wymienimy:
ramowy betonowy wiadukt autostradowy,
ramowy betonowy wiadukt nad autostrad─ů,
belkowe wiadukty ci─ůg┼ée z betonu spr─Ö┼╝onego, ramowe, wykonane w technologii betonowania nawisowego, na wiotkich podporach tarczowych,
tunele g┼é─Öbokie o przekroju kolistym lub owalnym, wykonywane metodami górniczymi,
tunele p┼éytkie o przekroju kolistym, owalnym lub prostok─ůtnym, wykonywane metod─ů odkrywkow─ů.
Po 650 km trasie przez Grecj─Ö, przyje┼╝d┼╝amy pó┼║nym wieczorem do Igumenitsy, portu nad Morzem Jo┼äskim, po┼éo┼╝onego naprzeciw wyspy Kérkira (Korfu). Po drodze zjazdy do Dodoni – jednego z najstarszych okr─Ögów kultowych w Grecji staro┼╝ytnej oraz do Jániny (Joanniny) – g┼éównego miasta Epiru i wa┼╝nego centrum handlowego.
Nast─Öpnego, 14-go dnia Wyprawy, czeka nas 24-godzinny rejs, promem Ikarus Palace (Minoan Lines) przez Morze Adriatyckie, z Igumenitsy do Wenecji. Tras─Ö licz─ůc─ů 1000 km pokonujemy z pr─Ödko┼Ťci─ů 27 w─Öz┼éów na godzin─Ö. Okaza┼éy prom, wybudowany w Norwegii ma 200,65 m d┼éugo┼Ťci, 25,8 m szeroko┼Ťci i mie┼Ťci 1528 pasa┼╝erów, w tym 700 – w kabinach. Wyp┼éywamy o godzinie 9oo przy ┼éadnej, ale mglistej pogodzie. Wszyscy uczestnicy Wyprawy s─ů b. zm─Öczeni. Zaczynamy od nadrabiania snu. Jedni ┼Ťpi─ů 3, inni nawet 6 godzin. Dopiero po po┼éudniu zaczynamy korzysta─ç z dobrodziejstw promu, mo┼╝liwo┼Ťci opalania si─Ö, k─ůpieli w basenach, korzystania z jacuzzi, barów, restauracji i czytelni. Czas up┼éywa szybko i beztrosko. Pó┼║nym wieczorem „m┼éodzie┼╝ wyprawowa” korzysta z dyskoteki. Noc─ů pada deszcz, ranek budzi si─Ö jeszcze w chmurach, ale powoli przebija s┼éo┼äce. Przez lagun─Ö weneck─ů p┼éyniemy wyj─ůtkowo d┼éugo – ponad 2 godziny. Pilot wprowadza nas kr─Öt─ů drog─ů do portu, ale nie do tego, do którego mieli┼Ťmy bilety i do którego mieli┼Ťmy przyp┼éyn─ů─ç tzn. do Wenecji. Wysadzaj─ů nas w porcie handlowym Wenecja Mestre. St─ůd, aby wjecha─ç autokarem do Wenecji nale┼╝y zap┼éaci─ç 300 euro. Z uwagi na pó┼║ny czas rezygnujemy z przewidzianego programem Wyprawy zwiedzania nowoczesnej k┼éadki dla pieszych Santiago Calatravy nad Canale Grande i udajemy si─Ö prosto do S┼éowenii. Wcze┼Ťniej jednak spotykamy w Wenecji Mestre b. interesuj─ůcy:
stalowy most podwieszony, 1-pylonowy nad kana┼éem portowym. Most o oryginalnej architekturze, z pochylonym pylonem, po┼éo┼╝onym jednostronnie w stosunku do pomostu, z b. ┼éadnie ukszta┼étowanym filarem. Most szeroki o przekroju skrzynkowym, przechodz─ůcy w stalow─ů estakad─Ö dojazdow─ů (o analogicznym przekroju skrzynkowym, opart─ů na masywnych filarach s┼éupowych.
Dalej jedziemy autostrad─ů przez Monfalcone w kierunku na Triest, gdzie natrafiamy na niespotykany korek (6 km d┼éugo┼Ťci, 1,5 godziny jazdy) spowodowany skrajn─ů niewydolno┼Ťci─ů bramek do poboru op┼éat za autostrad─Ö. Mamy tu wyra┼║ny triumf pieni─ůdza zwi─ůzanego z kapita┼éem (anachroniczny system poboru op┼éat) nad logik─ů i celowo┼Ťci─ů budowy nowoczesnych autostrad. W Monfalcone fotografujemy:
• interesuj─ůcy, wieloprz─Ös┼éowy, kamienny wiadukt kolejowy nad nasz─ů autostrad─ů.

SŁOWENIA I
Granic─Ö ze S┼éoweni─ů przekraczamy w Fernetti, sk─ůd kierujemy si─Ö autostrad─ů do Postojnej. S┼éowenia wita nas pi─Öknymi krajobrazami, schludnymi i zadbanymi wioskami i miasteczkami, soczyst─ů zieleni─ů. Od razu, po lewej, widoczny z oddali masyw Alp Julijskich, z najwy┼╝szym szczytem S┼éowenii Triglavem – 2863 m n.p.m. W Postojnej zwiedzamy s┼éynn─ů:
Jaskini─Ö Postojna. Licz─ůca 2 miliony lat jaskinia to ca┼éy system grot, sal i korytarzy o ┼é─ůcznej d┼éugo┼Ťci 27 km, z czego zwiedza si─Ö ci─ůg jaski┼ä o d┼éugo┼Ťci 5,7 km (z tego 4-kilometrowy odcinek tzw. Starego Korytarza pokonuje si─Ö kolejk─ů elektryczn─ů). Do przej┼Ťcia pozostaje wi─Öc zaledwie 1700 m. Jaskini─Ö wy┼╝┼éobi┼éa rzeka Pivka wpadaj─ůca do podziemnego tunelu niedaleko wej┼Ťcia do jaskini. Rzeka p┼éynie g┼é─Öbokim, podziemnym korytarzem, rze┼║bi─ůc po drodze kolejne groty i wyp┼éywa na powierzchni─Ö ju┼╝ jako rzeka Unica, która szybko ginie pod ziemi─ů i wyp┼éywa ju┼╝ jako rzeka Ljubljanica, nad któr─ů le┼╝y stolica S┼éowenii Ljubljana. Jaskinia Postojna s┼éynie z niezwyk┼éego bogactwa nacieków o zró┼╝nicowanych barwach i kszta┼étach. Nacieki s─ů ró┼╝nej wielko┼Ťci; najmniejsze s─ů rurki i stalaktyty zwisaj─ůce ze stropu, najwi─Öksze za┼Ť stalagmity i wystaj─ůce z pod┼éo┼╝a kopy. Na ┼Ťcianach obserwujemy tzw. draperie i zas┼éony. Stalaktyty i stalagmity zrastaj─ů si─Ö, tworz─ůc charakterystyczne naciekowe filary. Formy naciekowe zró┼╝nicowane s─ů nie tylko pod wzgl─Ödem kszta┼étu i kolorów, ale tak┼╝e wieku. Najstarsze zacz─Ö┼éy powstawa─ç 500 tys. lat temu. Zwiedzamy g┼éówne partie jaskini: Velik─ů Gor─Ö (Kalwari─Ö), Most Rosyjski, Lepich Jamy (Pi─Ökne Groty) – w tym groty Bia┼éa, Czerwona i Rurkowa, które wype┼éniaj─ů bia┼ée i czerwone stalagmity oraz drobne stalaktyty – rurki i tzw. makarony, Sal─Ö Koncertow─ů – najwi─Öksz─ů grot─Ö w jaskini, której wysoko┼Ť─ç przekracza 40 m i mo┼╝e pomie┼Ťci─ç 10000 osób.
Oczarowani pi─Öknem Jaskini Postojna, udajemy si─Ö do stolicy S┼éowenii, Ljubljany (270 tys. mieszka┼äców). Po drodze ulewny deszcz, który ustaje przed zwiedzaniem Ljubljany. Dzisiejsza stolica S┼éowenii le┼╝y w miejscu dawnej Emony, za┼éo┼╝onej w I w. p.n.e. przez Rzymian. Pocz─ůwszy od V wieku plemiona Hunów, Ostrogotów, Longobarów pl─ůdrowa┼éy, a w ko┼äcu ca┼ékowicie zniszczy┼éy osad─Ö. W VI wieku zacz─Ö┼éy si─Ö tu osiedla─ç plemiona s┼éowia┼äskie, które zbudowa┼éy kultur─Ö opart─ů na w┼éasnej kosmogoni i wierzeniach. Z braku czasu zwiedzamy tylko:
Prešerenov trg, przepi─Ökny plac poety narodowego Franca Prešerena, ┼é─ůcz─ůcy ┼Üródmie┼Ťcie ze Starym Miastem. W centrum placu pomnik Prešerena z 1905 r. dla uczczenia pami─Öci najwi─Ökszego bohatera S┼éowenii. Po pó┼énocnej stronie placu stoi franciszka┼äski ko┼Ťció┼é Zwiastowania pochodz─ůcy z XVII wieku. Z placu wida─ç po drugiej stronie rzeki Ljubljanicy – Ljublja┼äski Grad (Zamek Ljubljanski) z XVI wieku, a tak┼╝e Kolumnad─Ö Ple─Źnika – zadaszony deptak wzd┼éu┼╝ rzeki Ljubljanicy, stanowi─ůcy cz─Ö┼Ť─ç Rynku G┼éównego.
Tromostovje (Most Potrójny) na rzece Ljubljanicy, ┼é─ůcz─ůcy plac Prešerenova ze Starym Miastem, wybudowany w 1842 r. jako most Špital, do którego 100 lat pó┼║niej Jo┼że Ple─Źnik (1872-1957) – niezwyk┼éy architekt i urbanista s┼éowe┼äski – doda┼é dwa boczne mosty, tworz─ůc niezwyk┼é─ů, nietypow─ů na ┼Ťwiecie konstrukcj─Ö, charakterystyczn─ů dla sylwetki Ljubljany. Wszystkie 3 mosty s─ů ┼éukowe, sklepione, dwuprz─Ös┼éowe, stary z 1842 r. kamienny, nowe dwa – ┼╝elbetowe sklepione. Mosty maj─ů pi─Ökne kamienne balustrady; mosty nowe maj─ů tak┼╝e jednostronne chodniki ze schodami, umo┼╝liwiaj─ůcymi zej┼Ťcie nad brzeg rzeki. Z mostu tego robimy zdj─Öcia mostów s─ůsiednich na Ljubljanicy, a to:
Zmajskiego Mostu (Mostu Smoczego), żelbetowego, łukowego, 1-przęsłowego, zbudowanego na przełomie XIX i XX wieku,
K┼éadki dla pieszych, 1-prz─Ös┼éowej belkowej, ┼é─ůcz─ůcej Hribarjevo nabre┼żje z Ribji trg (Targ Rybny). D┼║wigary g┼éówne drewniane, poprzecznice i st─Ö┼╝enia stalowe, pomost drewniany.
Opuszczamy Ljubljan─Ö ze znakiem t─Öczy na niebie, kieruj─ůc si─Ö do granicy z Chorwacj─ů przez Novo Mesto (jedno z najpi─Ökniejszych miast w okolicy, usytuowane na jednym z ostrych meandrów rzeki Krki). Z interesuj─ůcych obiektów mostowych na autostradzie A1 i A2 wymienimy:
wiadukty żelbetowe o konstrukcji ramowej, zastrzałowej,
wiadukty ┼╝elbetowe, p┼éytowe o ma┼éej szeroko┼Ťci, wsparte sztywno na 1-s┼éupowych filarach o przekroju okr─ůg┼éym,
wiadukty ┼╝elbetowe, p┼éytowe o du┼╝ej szeroko┼Ťci ze wspornikami w przekroju poprzecznym, wsparte sztywno na filarach s┼éupowych (2 lub 3 s┼éupy o przekroju okr─ůg┼éym),
wiadukt ┼éukowy betonowy z jazd─ů gór─ů, 1-prz─Ös┼éowy, pomost podparty pionowymi ┼Ťciankami tarczowymi,
autostradowe przej┼Ťcia dla zwierz─ůt, szerokie wiadukty tunelowe o przekroju kroplowym, ┼éadnie rozwi─ůzane architektonicznie.

CHORWACJA
Granic─Ö z Chorwacj─ů osi─ůgamy w miejscowo┼Ťci Bregana, sk─ůd ju┼╝ tylko 24 km do stolicy Chorwacji Zagrzebia, gdzie udajemy si─Ö na ostatni nocleg na Wyprawie. Przejechali┼Ťmy tego dnia oko┼éo 400 km.
Zagrzeb – stolica Chorwacji (ok. 1,0 mln mieszka┼äców) i zarazem rozleg┼éa metropolia z imponuj─ůcymi rozmachem za┼éo┼╝eniami urbanistycznymi – rozwija si─Ö od kilkunastu lat w niebywale szybkim tempie. Pierwsza wzmianka o Zagrzebiu pochodzi z 1094 r., gdy król w─Ögierski W┼éadys┼éaw erygowa┼é biskupstwo i katedr─Ö na wzgórzu Kaptol. A┼╝ do XVI w. Zagrzeb nie odgrywa┼é istotnej roli w ┼╝yciu politycznym i spo┼éecznym Chorwacji. Wówczas przyby┼éo do miasta wielu kupców i rzemie┼Ťlników. Mieszkali w nim Chorwaci, W─Ögrzy, Niemcy i ┼╗ydzi. W I po┼éowie XIX w. miasto by┼éo jednym z g┼éównych o┼Ťrodków ruchu narodowego, w II po┼éowie XIX w. nast─ůpi┼é gwa┼étowny rozkwit kulturalny miasta, Zagrzeb sta┼é si─Ö prawdziw─ů metropoli─ů. Dzi┼Ť znaczenie dla turystów maj─ů 3 jego dzielnice: Kaptol, Gradec (obecnie Gornji Grad) i Donji Grad. Pierwsze dwie tworz─ů Starówk─Ö z gmatwanin─ů w─ůskich brukowanych i ukwieconych uliczek. W ton─ůcym w soczystej zieleni parków i ogrodów Donji Gradzie dominuje XIX-wieczna architektura.
Ostatni, 16-ty dzie┼ä Wyprawy rozpoczynamy wcze┼Ťnie rano w Zagrzebiu, przy pi─Öknej pogodzie, od spotkania z Profesorem Zvonimirem Mari─çiem oraz od mszy ┼Ťwi─Ötej w nowoczesnym ko┼Ťciele w Nowym Zagrzebiu. Profesor Zv. Mari─ç, Chorwat pracuj─ůcy w Katedrze Budowy Mostów Uniwersytetu J. Strossmayera w Osijeku, mieszka w Zagrzebiu, jest wielkim przyjacielem Polaków i b─Ödzie nam towarzyszy┼é przy zwiedzaniu mostów na rzece Sawie w Zagrzebiu. W kolejno┼Ťci zwiedzamy:
Savski Most, jeden z pierwszych mostów zespolonych typu beton-stal w Europie, wzniesiony w latach 1938-1939. Most 4-prz─Ös┼éowy o d┼éugo┼Ťci 219,40 m i rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 54,60 + 2 x 55,10 + 54,60 m. Blachownice stalowe o lekko zmiennej wysoko┼Ťci od 1,96-2,50 m, pasy z blach o grubo┼Ťci do 95 mm, p┼éyta ┼╝elbetowa o grubo┼Ťci 20 cm, zespolona poprzez p─Ötle z pr─Ötów stalowych przyspawane do dwóch d┼║wigarów g┼éównych i pod┼éu┼╝nic. Most nie by┼é projektowany jako zespolony, ale badania i próbne obci─ů┼╝enie przeprowadzone przez Prof. Mirko Roša (Chorwata, pracuj─ůcego w EMPA w Zürychu) wykaza┼éy, ┼╝e dosz┼éo do zespolenia p┼éyty z pomostem. Most aktualnie wy┼é─ůczony z ruchu, czeka na gruntowny remont.
Jadranski Most, betonowy most spr─Ö┼╝ony, zbudowany w 1981 r., 7-prz─Ös┼éowy o d┼éugo┼Ťci 478,62 m i rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 33,40 + 40,30 + 51,65 + 63,00 + 51,65 + 42,30 + 31,40 m. Belki spr─Ö┼╝one o sta┼éej wysoko┼Ťci, uci─ůglone w strefach momentów zerowych, most architektonicznie bez wyrazu.
Most kolejowy, stalowy, 4-prz─Ös┼éowy o d┼éugo┼Ťci 306,00 m i rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 57,5 + 135,5 + 68,0 + 55,0 m. Interesuj─ůce jest ┼éukowe prz─Ös┼éo nawodne, które stanowi ┼éuk Langera z pionowymi sztywnymi wieszakami. St─Ö┼╝enie ┼éuków – bezprzek─ůtniowe. Jezdnia kolejowa otwarta, 2-torowa, d┼║wigary g┼éówne blachownicowe, st─Ö┼╝one poprzecznie pó┼éramami. Konstrukcja mostu nitowana,
Most Slobode, zbudowany w 1959 r., stalowy most 19-prz─Ös┼éowy o ┼éadnej sylwetce. Most o d┼éugo┼Ťci 372,0 m, o rozpi─Öto┼Ťciach prz─Öse┼é 14,0 + 6 x 15,0 + 14,0 + 100,0 + 14,0 + 8 x 15,0 + 14,0 m. Blachownice stalowe o sta┼éej wysoko┼Ťci s─ů w prz─Ö┼Ťle o rozpi─Öto┼Ťci 100,0 m podparte ┼éukiem stalowym o ma┼éej wynios┼éo┼Ťci. Prowadzi 4 pasy ruchu samochodowego.
Oprócz tych mostów zwiedzamy w Zagrzebiu jeszcze:
Aren─Ö, nowoczesn─ů hal─Ö sportow─ů na 15 tys. widzów, zbudowan─ů (2007-2008 r.) na ostatnie mistrzostwa ┼Ťwiata w pi┼éce r─Öcznej w 2009 r.

SŁOWENIA II
Z Zagrzebia udajemy si─Ö na pó┼énoc, ponownie do S┼éowenii by zwiedzi─ç mosty w Mariborze na rzece Dravie (749 km). Przekraczamy granic─Ö w Krapinie, sk─ůd do Mariboru 57 km.
Maribor (140 tys. mieszka┼äców) stanowi drugie pod wzgl─Ödem liczby mieszka┼äców miasto S┼éowenii, wygl─ůda jak do┼Ť─ç du┼╝e prowincjonalne miasto. Mie┼Ťci si─Ö tu jedyny, poza sto┼éecznym, uniwersytet, a dum─ů miasta jest muzeum, teatr, liczne galerie i pi─Ökna Starówka nad Drav─ů. Maribor by┼é ju┼╝ zasiedlony w okresie neolitu, lecz wa┼╝nym o┼Ťrodkiem sta┼é si─Ö dopiero w wiekach ┼Ťrednich. Prawa miejskie uzyska┼é w 1254 roku. W mie┼Ťcie zwiedzamy tylko 4 mosty na Drawie:
Most kolejowy stalowy, 4-prz─Ös┼éowy, z jazd─ů gór─ů, kratowe ┼éuki stalowe 1-prz─Ös┼éowe, oparte na filarach betonowych. Most nitowany, oryginalne rozwi─ůzania podpar─ç przegubowych ┼éuków.
Dwupomostowy most drogowy, wieloprz─Ös┼éowy, ze spr─Ö┼╝onych belek prefabrykowanych z szerokimi poprzecznicami podporowymi. Most dolny – niskowodny. Na obu poziomach – komunikacja samochodowa.
Titov most – drogowy z betonu spr─Ö┼╝onego, wykonany w 1963 r. metod─ů nawisow─ů, 3-prz─Ös┼éowy, z prz─Ös┼éem ┼Ťrodkowym zawieszonym. D┼║wigary skrzynkowe o zmiennej wysoko┼Ťci, po┼é─ůczone sztywno z filarami tarczowymi.
Stari most - most drogowy, stalowy, 3-prz─Ös┼éowy z jazd─ů gór─ů, z kamiennymi dojazdami ┼éukowymi. ┼üuki stalowe sierpowe, 2-przegubowe, wspieraj─ů jezdni─Ö za po┼Ťrednictwem skratowanych s┼éupów. Na g┼éowicach filarów – obustronne fontanny.
W tle majacz─ů jeszcze 2 inne mosty na Drawie:
Studenška, 3-prz─Ös┼éowa k┼éadka dla pieszych o ustroju no┼Ťnym w formie kratownicowej struktury przestrzennej,
Koroški most, 3-prz─Ös┼éowy most belkowy z betonu spr─Ö┼╝onego, wykonany metod─ů nawisow─ů (1996 r.); d┼║wigary g┼éówne o przekroju skrzynkowym, 2 filary – 1 masywny na brzegu i drugi tarczowy – w nurcie rzeki.

AUSTRIA
Mosty Mariboru by┼éy ostatnimi, przewidzianymi w programie Wyprawy. Teraz nale┼╝y jak najszybciej dojecha─ç do Krakowa, a przed nami – licz─ůc z Zagrzebia, a┼╝ 900 km. Mijamy granic─Ö s┼éowe┼äsko-austriack─ů w Sentilj – Spielfeld i zatrzymujemy si─Ö na lunch, na MOP-ie w Grazu (250 tys. mieszka┼äców), stolicy Styrii, drugim co do wielko┼Ťci mie┼Ťcie Austrii. Budynek MOP-u zaprojektowany przez s┼éynnego austriackiego architekta doby wspó┼éczesnej Friedricha Hundertwassera (ur. w 1928 r.), twórc─Ö bogatego, dekoracyjnego stylu, granicz─ůcego ze sztuk─ů abstrakcyjn─ů, dla którego „prosta linia jest bezbo┼╝no┼Ťci─ů”. Lunch dla wszystkich uczestników Wyprawy zasponsorowa┼éo polskie Stowarzyszenie Producentów Cementu, reprezentowane na Wyprawie przez mgr in┼╝. Zbigniewa Pilcha.
Z Grazu jedziemy autostrad─ů do Wiednia (1,5 mln mieszka┼äców), stolicy Austrii. Jest niedziela, przejazd przez miasto nie sprawia nam ┼╝adnych trudno┼Ťci. Przekraczamy Dunaj mostem na po┼éudniowo-wschodniej obwodnicy miasta, sk─ůd mo┼╝emy podziwia─ç:
Stalowy Danube City Bridge, zbudowany w latach 1996-1997, 1-pylonowy. Pylon A-owy, wanty w uk┼éadzie wachlarzowym. D┼éugo┼Ť─ç mostu 343,0 m, rozpi─Öto┼Ť─ç g┼éównego prz─Ös┼éa 186,0 m. Pomost ortotropowy, szeroko┼Ť─ç jezdni 8,5 m.

CZECHY
St─ůd droga nasza prowadzi przez graniczny Kleinhaugsdorf, Znojmo, Poho┼Öelice, Brno, Cieszyn, Katowice, do Krakowa. Jeste┼Ťmy tu ju┼╝ o godzinie 1300 nast─Öpnego dnia, tj. 20 lipca 2009 r.
Wyprawa by┼éa wspania┼éa. Zwiedzili┼Ťmy w ci─ůgu 16 dni bardzo wiele obiektów mostowych i turystycznych, ale przede wszystkim mogli┼Ťmy si─Ö zapozna─ç ze wspania┼éym dziedzictwem kulturowym Turcji. Nawarstwienia kulturowe Hetytów, Frygów, Lidów, Greków, Rzymian, Bizancjum, Turków ka┼╝─ů odnie┼Ť─ç si─Ö do tego dziedzictwa z wielkim pietyzmem i nale┼╝ytym szacunkiem. A ponadto rewelacyjne krajobrazy Stambu┼éu, Kapadocji, Konyi, Pamuklale, Jaskini Postojna, ruin s┼éawnych, antycznych miast Hierapolis, Efezu, Pergamonu, Assos, Troi dope┼éniaj─ů ca┼éo┼Ťci wra┼╝e┼ä. Wyprawa – pomimo 2 dni wzgl─Ödnego odpoczynku – by┼éa trudna i m─Öcz─ůca. Wymaga┼éa dobrej kondycji fizycznej i du┼╝ego hartu ducha. Wszyscy uczestnicy Wyprawy zdali ten egzamin na pi─ůtk─Ö, za co nale┼╝─ů si─Ö im s┼éowa serdecznego podzi─Ökowania.

ZESTAWIENIE:  
Przejechano autokarem, km
6700
Przepłynięto promami, km
1000
Przepłynięto statkami po morzu, km
150
Zwiedzono obiektów mostowych
43
Zaliczono obiektów mostowych z okien autokaru
17
Zwiedzono miast
23
Zwiedzono ruin miast staro┼╝ytnych
5
Zaliczono miast z okien autokaru
21
Zwiedzono miejsc turystycznych
i krajobrazowych
50
Spotkania fachowe
2
Imprezy kulturalne
4

 

 Opracowa┼é Prof. dr hab. in┼╝. Kazimierz FLAGA

 

Kategoria: